Heilige Titus Brandsma - De spiritualiteit van de Kanunnikessen van het Heilig Graf 1

Van Ons Geestelijk Erf

de spiritualiteit van de Kanunnikessen van het Heilig Graf 1

* 23 februari 1881 te Ugoklooster bij Bolsward, priesterwijding 17 juni 1905 te Den Bosch,

† 26 juli 1942 te Dachau

Titus Brandsma werd geboren op 23 februari 1881 te Ugoklooster,  een klein dorpje bij Bolsward in Friesland. Toen hij 11 jaar was ging hij naar het gymnasium in Megen aan de Maas. Hij was 17 jaar toen hij op 17 september 1898 in Boxmeer intrad in de orde van de karmelieten. Op 17 juni 1905 werd hij priester gewijd in de kathedraal van Den Bosch. In 1909 voltooide hij zijn studie en werd docent filosofie aan het studiehuis van de karmelieten in het Brabantse Oss. In 1923, toen de katholieke universiteit van Nijmegen werd opgericht, is hij daar hoogleraar geworden in de geschiedenis van de wijsbegeerte en de mystiek. (1)

In zijn academische loopbaan heeft Titus Brandsma zich intensief beziggehouden met het  spirituele erfgoed in de Nederlanden waaraan de beweging van de Moderne Devotie in de 14^e-15^e eeuw een krachtige impuls gaf. 80% van de tot nu toe bewaard gebleven Middelnederlandse geestelijke literatuur behoort tot het erfgoed van de Moderne Devotie.

Ontstaan rond persoon en werk van de in Deventer geboren Geert grote beoogde deze nieuwe geestesstroming een heropleving van het christelijk gemeenschapsleven naar het voorbeeld van de eerste christelijke gemeente van Jeruzalem. De Devotio Moderna onderstreepte ook de individuele verantwoordelijkheid van iedere christen voor de gehele Kerk als ‘vernieuwde innigheid’. Aanhangers van deze vernieuwingsbeweging vormden als broeders en zusters ‘van het gemene leven’ (vita communis) gemeenschappen waar zij ongehuwd, zonder geloften, maar in onderlinge gehoorzaamheid, in gemeenschap van goederen en levend van de iunbreng van hun arbeid leefden. Vertaald naar de eigen tijd leefden zij vanuit de overgeleverde bronnen van het christelijk leven. Met behulp van zogenaamde “rapiaria”, notitieboekjes met bijeengesprokkelde spreuken, instructies, raadgevingen, preekfragmenten, hielden zij hun geestelijk leven op peil en gaven het door aan anderen. De Navolging van Christus Thomas van Kempen is hiervan een absoluut hoogtepunt. Naast de broeders- en zustergemeenschappen in de steden ontstonden eigen kloosters voor reguliere kanunniken en kanunnikessen volgens het gedachtegoed van de Moderne Devotie zoals Windesheim (1387) en Diepenveen (14oo) die spoedig, wijd vertakt, de Congregatie van Windesheim  zouden vormen. Bestaande kloosters in de Nederlanden en Duitsland werden naar deze geestesrichting hervormd, met name van benedictijnen, cisterciënsers, kruisbroeders en sepulcrijnen (kanunniken en kanunnikessen van het H.Graf).

Jan van Abroek (+1510), de eerste prior van het kanunnikenklooster te Sint Odiliënberg (1467- 1639), was mede gevormd door de spiritualiteit van de Moderne Devotie en zou ook de andere kloosters van deze orde naar het model van deze geestelijke stroming hervormen. Het samengaan van het besef van God als dragend en leidend beginsel,  m.a.w. het leven in het klooster en tevens oog voor de realiteit van het menselijk bedrijf van elke dag, sloot goed aan bij de Regel van Sint Augustinus. 

In zijn voordracht over Titus Brandsma en de Moderne Devotie (2) bespreekt pater Rudolf van Dijk O.Carm. (1935-2015) diens interessevelden  en onderwijsprojecten als docent en professor te Nijmegen alsmede diens literair œuvre.  Als laatste onderdeel van dit boeiend betoog komt de wekelijkse rubriek Van Ons Geestelijk Erf aan bod, een wekelijkse column in de zaterdageditie van het te Nijmegen verschijnende katholieke dagblad De Gelderlander. Tussen 30 april 1938 en 15 november 1941 verschenen 155 artikelen, meestal eenvoudigweg ondertekend met de initialen J.B. In deze korte artikelen belichtte hij gestalten, geschriften en bewegingen uit de Nederlandse  vroomheidsgeschiedenis. Drie bijdragen (150-152) wijdde Titus aan de Orde van het Heilig Graf, waarmee de Orde van de Karmelieten zich historisch en liturgisch verwant voelt.

Van Ons Geestelijk Erf

Kanunnikessen van het H. Graf

Oudtijds heetten zij “Sepulcrijnen” of “Sepulcrienen” naar het Latijnsche woord voor “Graf”: “Sepulcrum”. In Maastricht hebben we als een herinnering aan haar vroeger klooster aldaar nog de “Sepulcrijnenstraat”. Maar de meer volledige naam is toch: “Kanunnikessen van het H. Graf” en onder deze benaming kennen wij haar sinds een kleine twintig jaar ook weer in Nederland.

In 1923, hetzelfde jaar, waarin te Nijmegen de Katholieke Universiteit werd gesticht, kwamen de Zusters Kanunnikessen van het H. Graf uit het groote klooster van Turnhout naar de Heilige Landstichting te Nijmegen om er de plaats in te nemen van “de Witte Zusters Dochters van Jezus’ H. Hart”, de mooie stichting van Moeder Maria van Jezus, die Nijmegen niettemin is blijven herbergen in het devote kloostertje van aanbidding op den Kwakkenberg.

In 1933 daalden de Kanunnikessen  van het H. Graf van de hooge Landstichting af naar “de Wolfskuil”om er een tehuis te stichten van studie en gebed, waar ook voor jonge meisjes, die hoogere vorming wenschten, gelegenheid daartoe werd geboden. Het ontving den naam “Huize Maria Immaculata” en Moeder Jozefa, die in “Casa Nova” op de Landstichting haar kloostertje reeds tot een centrum van katholieke cultuur en geestelijk leven had gestempeld, slaagde erin, ook van “Huize Maria Immaculata”zulk een centrum te maken.

In 1936 werd het klooster met het Pelgrimshuis op de H. Landstichting overgedaan aan de Zusters Sepulcrienen van Baden-Baden, die het nog heden bewonen. Was deze laatste stichting, hoewel door het klooster te Baden tot stand gebracht, reeds aanstonds een zelfstandige van het moederklooster onafhankelijke stichting, de kloostergemeente van Moeder Jozefa, die met haar Zusters uit Turnhout kwamen, bleef nog jaren van Turnhout afhankelijk. Eerst in September 1939 werd het klooster in de Wolfskuil aan de Graafscheweg van het hoofdklooster in Turnhout losgemaakt en tot een zelfstandig prioraat verheven.

Zoo  bezit Nederland thans weder twee zelfstandige kloosters van de oude “Sepulcrienenorde”, een Duitsch en een Nederlandsch. Wij merken intusschen op, dat het klooster van Baden-Baden, dat hier  een Duitsche nederzetting in het leven riep, oorspronkelijk van Zuid-Nederlandschen oorsprong is en in 1670 werd gesticht vanuit het Sint Agathaklooster der Sepulcrienen van Luik.

Reeds lang voor dien tijd bloeide de Orde in de Nederlanden.

Wij mogen de vrouwelijke tak van de Orde der Kanunniken van het H. Graf in Noord-Europa zelfs een Nederlandsche stichting noemen.

Zeker is niet te verdedigen, wat men op verschillende plaatsen vermeld vindt, dat reeds omstreeks het midden der twaalfde eeuw in 1144 te Sint Odilienberg het eerste vrouwelijke klooster zou zijn gesticht, de stichting van het eerste vrouwenklooster der Orde in deze streken ligt meer dan drie eeuwen later en wel in 1480, toen de Prior van Sint Odilienberg Jan van Abroek het door de Kanunniken verlaten klooster van Kinrooi bij Maaseik overdroeg aan zijn zuster Clementia van Abroek, die met nog twee andere “falie-zusters” uit het klooster “Den Bongart” te Roermond naar de Orde van het H. Graf was overgegaan. 9 October 1480 betrokken zij, na te Sint Odilienberg haar proeftijd te hebben doorgemaakt en haar geloften te hebben afgelegd, het voor haar bestemde klooster, waar nog dien eigen dag drie andere Zusters het kleed der Orde ontvingen. Hoewel het spoedig tot bloei geraakte en reeds in 1486 vanuit Kinrooi een nieuw klooster te Nieuwstad bij Sittard kon worden gesticht en in 1490 reeds een derde klooster verrees in de gemeente Entzen bij Euskirchen in het hertogdom Gulik, werd het in verband met oorlogsomstandigheden in 1495 naar de stad Maaseik overgebracht. Het behield den naam, welke het reeds te Kinrooi droeg en heette ook daar “Onze Lieve Vrouw van Jeruzalem”. Het bleef tot 1520 tot de Orde behoren, maar ging toen over naar de Orde van de Kanunnikessen van den H. Augustinus.

Het is wel eenigszins tragisch, dat het moederklooster der Orde in deze streken, de bakermat van zoovele kloosters zelf naar een andere Orde overging, maar het zaad was uitgestrooid en in wijden onttrek verrezen op vele plaatsen kloosters, die de eerste instelling trouw bleven en den naam van de Kanunnikessen van het H. Graf met lof hebben doen noemen en haar een eereplaats onder de Orden der Kerk in deze streken  hebben doen innemen.

Is de verspreiding van de Orde der Kanunnikessen van het H. Graf in de Nederlanden, in Duitschland en Frankrijk van een Nederlandsche stichting in de 15de eeuw uitgegaan, dit wil niet zeggen, dat niet reeds eerder in het H. Land en in Zuid-Europa met name in Spanje vrouwenkloosters der Orde hebben bestaan. Wij mogen met grond aannemen, dat reeds kort na de instelling van den mannelijken tak in het H. Land ook vrouwen lid der Orde zijn geworden. Een enkel woord woord over de stichting der mannelijke Orde moge voorafgaan.

Het H. Graf te Jeruzalem was – het spreekt vanzelf – reeds lang vóór de Kruistochten een heilige plaats. Toen de Kruisvaarders te Jeruzalem kwamen, vonden zij er een kleine Byzantijnsche broederschap, die het toezicht had op het heiligdom van het H. Graf. Godfried van Bouillon was daarmede uiteraard niet tevreden.

Van de patriarchale kerk van het H. Graf maakte hij terstond een collegiale kerk met een twintig Kanunniken. Hij had hierbij de volle medewerking van den eersten Patriarch Arnulphus van Roeux die 1 Augustus 1099 in plaats van den Griekschen tot Latijnsch patriarch van Jeruzalem werd gekozen, maar einde December van dat jaar werd afgezet om echter later in 1112 opnieuw te worden gekozen. Paus Pascalis bevestigde hem toen in dit ambt, dat hij tot 1118 vervulde. In den korte tijd, dat hij den eersten keer de patriarchale waardigheid bekleedde, leidde hij ook de eerste kerkelijke inrichting van het nieuwe Latijnsche koninkrijk, zoodat hij als de stichter van de Orde mag worden beschouwd. Hij gaf den Kanunniken van het H. Graf niet slechts de bediening van de H. Grafkerk, maar ook het toezicht op het H. Graf, terwijl hij hen tevens belastte met de leiding van een pelgrimshuis ter verzorging van de pelgrims. De eerste patriarchen van Jeruzalem volgden elkander heel snel op, telkens rezen ernstige moeilijkheden over hun bestuur. Einde 1099 werd in plaats van Arnulphus van Roeux, de aartsbisschop van Pisa Daimbert of Dagobert tot patriarch benoemd. Toen deze in 1102 door een synode te Jeruzalem was afgezet, benoemde koning Boudewijn I Evermarus tot patriarch. In 1105 bevestigde echter Paus Pascalis II Daimbert in zijn ambt en benoemde Evermarus tot aartsbisschop van Caesarea. In 1108 werd de aartsbisschop van Arles Gibelinus patriarch van Jeruzalem tot 1112, toen Arnulphus van Roeux opnieuw tot patriarch werd gekozen. De opeenvolgende patriarchen regelden het instituut der Kanunniken steeds nader. Evermarus gaf hun een vast jaargeld, Gibelinus verplichtte hen tot het onderhouden van de “mensa communis”, hetgeen een nauwere samenleving insloot, terwijl eindelijk Arnulphus van Roeux dit bekroonde door door hen in 1114 tot een volledig kloosterleven te verplichten volgens den regel van den H. Augustinus. In 1122 werd de Orde door paus Pascalis II erkend. Was hun eerste zorg en taak, op de plaats van het H. Graf de kerk in stand te houden en er de kerkelijke diensten met eer en luister te omgeven, zij hadden tevens te zorgen, dat er ook voor de toekomst priesters voor dit heiligdom zouden zijn en leidden tot dit doel een school van jonge “klerken” of geestelijken. Bekend was ook hun beoefening van den kerkzang, bevorderd door door de instelling van een scola cantorum. Als derde taak was hun opgedragen, de pelgrims niet slechts te herbergen, maar ook te helpen, rond te leiden en te onderrichten.

Was hun werkzaamheid eerst beperkt tot de kerk van het H. Graf, al spoedig werd hun de zorg voor andere kerken opgedragen en werden een heele reeks kerken en kloosters en andere instellingen van hen afhankelijk.

Overeenkomstig de middeleeuwsche gebruiken kenden behalve de eigenlijke Kanunniken en de leekebroeders, die de gelofte op den regel aflegden, ook andere personen in de kloosterlijke “familie” worden opgenomen, soms met, soms zonder geloften, terwijl zich ook als “derde-orde-ling” menschen in de wereld met de Orde verbonden in geestelijke oefeningen en goede werken.

Zoo is er ook al spoedig sprake van vrouwen, die als “sorores” of “zusters” in nauw verband met de Orde leven, haar goederen er aan wegschenken en in de klooster-gemeenschap worden opgenomen. Uit deze opname van vrouwen zijn geleidelijk eerst de zoogenaamde dubbelkloosters ontstaan, daarna door steeds verdere scheiding de eigenlijke vrouwenkloosters. In het H. Land is, hoewel in de oude stukken herhaaldelijk van “zusters” sprake is, geen afzonderlijk vrouwenklooster bekend.  Het oudst bekende vrouwenklooster der Orde dagteeekent uit de 13^e eeuw. Wij vinden het in Spanje.

                                                                                                                                                                                 T.B.

De Gelderlander

23-8-’41

Wordt vervolgd

(1)    p.W.F.M. Hamans (Eindred.) Getuigen voor Christus. Rooms-Katholieke Bloedgetuigen uit Nederland in de Twintigste Eeuw. 2008; NRL, Den Bosch, p. 250)

(2)   Inleiding voor de Karmelfamilie Nederland op de Dies Natalis van het Titus Brandsma Instituut (Nijmegen 4 juni 2010) Karmelitaanse Vorming nr.18, Boxmeer 2010.

Heilige Titus Brandsma - De spiritualiteit van de Kanunnikessen van het Heilig Graf 2

pater Titus Brandsma O.Carm.:

Van Ons Geestelijk Erf

de spiritualiteit van de Kanunnikessen van het Heilig Graf 2

De Kanunnikessen van het H. Graf

Al ligt de oorsprong van de Kanunnikessen van het H. Graf in het H. Land, spoedig werd de instelling naar Europa overgebracht.

In Spanje hebben we nog uit de dertiende eeuw bewijzen van dubbelkloosters zoowel als van afzonderlijke vrouwenkloosters van de Orde van het H. Graf.

Het oudste spoor schijnt ons wel naar een dubbelklooster te voeren, waar nl. bij een mannenklooster in een vrouwelijke afdeeling aan enkele zusters de gelegenheid werd geboden, in nauwe verbinding met de mannelijke leden den regel en de gebruiken van de Orde te beleven. In 1228 schenkt de markiezin-weduwe van Bernardus Nanno zichzelve en al haar goederen aan de Reguliere Kanunniken van Huesca in Aragon en nemen de prior van Aragon Berengarius en de commandeur van de Commanderij van Huesta Petrus van Rocatallata haar aan als een “fratissa” of “broerisse” op in het klooster, wat er duidelijk op wijst, dat dit instituut daar ter plaatse bestond, zooals dit trouwens in vele zoogenaamde dubbelkloosters in zwang was. Omdat dit instituut later ten tijde van verval van de kloostertucht gevaren medebracht en ergernis wekte, zijn de  oorspronkelijk goed bedoelde en in strenge tucht en afscheiding gestichte dubbelkloosters in geheel afzonderlijke kloosters van mannen en vrouwen veranderd. Hiervan hebben we in Spanje een voorbeeld uit het jaar 1276 te Saragossa, waar uitdrukkelijk wordt gesproken van een eigen klooster voor vrouwen uit de families van ridders, die deelnamen aan den strijd tegen de ongeloovigen. Behalve aan een eigen vroom leven, wilden zij zich wijden aan de opvoeding van de dochters dezer ridders, welker opvoeding door de afwezigheid des vaders gevaar zou kunnen loopen.

In 1306 wordt van de stichting van een ander vrouwenklooster gesproken bij het oude klooster van Calatayud, de bakermat van de Kanunniken van het H. Graf in Spanje, reeds gesticht in 1144. Hoogstwaarschijnlijk heeft dit reeds vroeger vrouwen als “zusters” opgenomen en was het geleidelijk zelfs een dubbelklooster geworden, in genoemd jaar 1306 gesplitst. Juist in dien tijd werd op vele plaatsen tot zulk een splitsing besloten. De zusters ontvingen, het spreekt wel vanzelf, den regel en de constitutiën van de Orde, maar uitdrukkelijk werd er  in de stichtingsacte van het laatstgenoemde klooster bijgevoegd: In zooverre deze op een vrouwenklooster van toepassing zijn.”

Het Kanunnikessenklooster van Calatayud bestond slechts een goede honderd jaar, dat van Saragossa bestaat nog heden. De zusters noemen zich thans “comendadoras canonesas”of kanunnikessen van de Commanderij van het H. Graf. Deze titel is de handhaving van een oude traditie en vindt zijn verklaring in den naan van het oude klooster, waarin de oversten de Kanunniken Commandeurs, de kloosters Commanderijen werden genoemd naar de wijze der oude ridderorden.

              

Behalve Spanje had o.a. ook Italië zijn kloosters van Kanunnikessen van het H. Graf. Voor de geschiedenis der Orde in de Nederlanden heeft vooral dat van Perugia beteekenis, omdat prior Jan van Abroek vandaar den regel en de constituties der Orde medebracht , door den eersten pater van de zusters te Kinrooi Frans van der Borcht vertaald en aangepast. De oude tekst, ons bewaard in een later afschrift van het klooster te Luik, doet duidelijk zien, dat zij naar die der Kanunniken zijn gemaakt en daarvan een vertaling en aanpassing zijn. Het komt ons niet waarschijnlijk voor, dat die aanpassing geheel op naam van pater Frans van der Borch kan worden gesteld. Dan hadden regel en constitutie niet uit Perugia behoeven te komen. We moeten toch aannemen dat de prior van Sint Odiliënberg, die Kinrooi aan de Zusters gaf, haar vandaar den regel en de constituties van de Kanunniken kon geven, daarvoor had hij geen reis naar Perugia te maken. De vermelding, dat hij vandaar regel en constituties voor de zusters meebracht, wist er op, dat deze daar reeds voor de zusters werden gewijzigd. Natuurlijk kan pater Frans van der Borch er nog ondergeschikte wijzigingen in hebben aangebracht.

De eerste taak der zusters was, evenals van de paters, de kerkelijke getijden met luister en godsvrucht te bidden. Zij volgde hierbij den ritus van het H. Graf, daar door de Latijnsche Kanunniken ingevoerd en allernauwst verwacht aan de oude Gallicaansche ritussen, door hen in hun geboorteland gevolgd.

              

Het was de ritus van het patriarchaat van Jeruzalem, dien o.a. ook de Lieve-Vrouwe-broeders van den Berg Carmel op last van de H. Albertus, patriarch van Jeruzalem, die hun den ordesregel gaf, aannamen en nog heden volgen. Terwijl de Paters Carmelieten, althans de tak der Geschoeiden Carmelieten dezen ritus nog heden bewaren, zijn de Kanunniken en Kanunnikessen van het H. Graf in lateren tijd tot den Romeinschen ritus overgegaan. Hetzelfde deden de Ongeschoeide Carmelieten op het laatst der zestiende eeuw. Maar al gingen zij tot de Romeinschen ritus over, toch zijn er gebruiken in stand gebleven, worden er feesten herdacht, welke aan de oude traditie herinneren.

Deze gebruiken en feesten danken op de eerste plaats hun voortbestaan aan de godsvrucht tot de mysteriën rondom het H. Graf, waaronder dat van de Verrijzenis de eerste plaats inneemt.

Dit ligt in de lijn van de ontwikkeling der Orde uit een Byzantijnsche broederschap. In het Oosten is steeds de Verrijzenis het groote feest der Christenheid geweest en gebleven, het feest der Verlossing, het feest van de heerlijkste bevestiging van het Geloof. Aan deze bijzondere viering van de gedachtenis aan ‘s Heeren Verrijzenis, n.l. om onder de Getijden bij ieder uur een tafereel uit het Lijden en de Verrijzenis des Heeren te overwegen. Zoo zien wij, dat aan de Liturgie steeds een hooge waardering te beurt viel en alles werd gedaan om haar zoowel uiterlijk als ook innerlijk te laten leven. Dat is een der gloriën der Kanunniken- en Kanunnikessen-orden.

De Gelderlander 6-9-’41

Wordt vervolgd

Hoe beleef ik als kanunnikes van het Heilig Graf de verrijzenisspiritualiteit in mijn leven?

De boodschap van de Engel bij het lege graf (klooster Milesewa, Zuid-Servië, ca, 1230

Math 28, 1 – 10

Mc 16, 1 – 8

Elke dag opnieuw leg ik mijn leven naast dat van het Evangelie om te weten of ik de juiste koers volg, maar nog meer om de waarheid erin te vinden die in het dagelijks leven vaak verborgen is.

Die waarheid is de verrezen Heer die ik steeds opnieuw zoek. Het voorbeeld van de vrouwen en de engel bij het H. Graf zoals Mattheus en Marcus dat beschrijven spreekt mij het meeste aan. Steeds weer opnieuw moeten de ogen van mijn geest geopend worden. In het H. Graf opent de engel(en) de ogen van de vrouwen. Hij nodigt vriendelijk uit om te kijken in het lege graf en geeft hun zekerheid. Er is geen bedrog of een schijnwerkelijkheid. Dan belooft hij de vrouwen dat ze de verrezen Heer zullen zien; en dat gebeurt ook. Uit onszelf komen wij niet tot God, we hebben altijd hulp nodig in dit geval van de engel.

Dit verhaal herhaalt zich steeds in mijn leven: van de duisternis naar het Licht, van de droefheid naar de Vreugde, van de schijnwerkelijkheid naar de Waarheid, van de haat naar de Liefde, en uiteindelijk van de dood naar het Leven dat Christus zelf is.

Orde van het Heilig Graf - Spiritualiteit gedragen door het Paasmysterie

De spiritualiteit van de kanunnikessen van het Heilig Graf wordt gedragen door alle heilsmysteries die zich in het Graf van Jezus Christus samenvoegen en die met één woord het “Paasmysterie” worden genoemd: het mysterie van Lijden, Dood en Verrijzenis van de Zoon van God, Jezus Christus, die omwille van onze zonden mens werd om ons te verlossen.

Door te sterven heeft Christus ‘onze dood tenietgedaan en ons leven hersteld door te verrijzen’. In en door Hem als Middelaar tussen God en de mensen is ‘de volledige schuldvereffening tot onze verzoening geschied en ons de volheid van de goddelijke eredienst geschonken’. Daarmee heeft Hij de verlossing van de mensen voltrokken en God volmaakt verheerlijkt  . Dit verlossende werk van redding en heil wordt in de Kerk in stand gehouden en in haar liturgie dagelijks van uur tot uur opnieuw gerealiseerd door de aanwezigheid van Christus zelf : in het Misoffer, in de Sacramenten, in zijn Woord en wanneer de Kerk bidt en zingt. In de liturgie wordt God aldus volmaakt verheerlijkt en de mens geheiligd  .

Is de Kerk zelf gefundeerd op dit Paasmysterie en put zij er telkens nieuw leven uit, voor de kanunnikessen van het Heilig Graf is de beleving van het Paasmysterie bijzonder verankerd in haar oorsprong. Toen in 1099 Godfried van Bouillon in de Heilig Grafkerk van Jeruzalem een kapittel van kanunniken installeerde, luidde namelijk hun eerste opdracht: “God te loven en te danken voor zijn overgrote weldaden, voornamelijk voor de weldaad van de Verlossing; het Lijden, de Dood en de Begrafenis van de Zaligmaker voortdurend te gedenken en vooral de glorie van zijn Verrijzenis te bezingen”. De binding van deze opdracht aan de kerk van het Heilig Graf, die gebouwd werd over het Graf van Christus heen, dus op de “actuele en materiële” plaats van zijn Verrijzenis. De spiritualiteit van de H. Graforde is gefundeerd in en vertrekt vanuit het lege Graf. De Heer werd voor Zijn tweede en verrezen leven geboren in een nieuw graf, “waarin nog nooit iemand gelegd werd”. Het nieuwe graf in de tuin van Jozef van Arimatea, was een maagdelijk graf. De priorij  Thabor is zo beschouwd een permanente tegenwoordigstelling van dit nieuwe en lege graf in ontvankelijkheid voor Christus die leeft en dichtbij de zijnen wil zijn. De priorijen van de Orde van het H. Graf die in de twaalfde en volgende eeuwen niet zelden direct en indirect vanuit de priorij te Sint-Odiliënberg in Europa werden gesticht, volgden immers voor het liturgisch gebed de ritus van de H. Grafbasiliek van Jeruzalem.

Priorij Thabor Beeld Verrezen Christus van Piet Gerrits 1878-1957 in de Paastijd in onze refter

Piet Gerrits, Nederlands beeldhouwer, boekbandontwerper en schilder, kreeg zijn opleiding in de ateliers van architect Pierre Cuijpers in Roermond en op de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten van Antwerpen.

Vanaf 1905 was Gerrits lid van De Violier, een kunstkring in met name Amsterdam, die probeerde om de katholieke cultuur op te wekken. Tijdens zijn eerste reis naar het Heilig Land leerde hij kapelaan Arnold Suys en de architect Jan Stuyt kennen. Met hen zou hij intensief samenwerken om het project Heilig Landstichting, een Nederlands en Europees devotiepark, tot stand te brengen.

In de periode 1906-1911 verbleef hij in Palestina en Over-Jordanië, onderdeel van het Ottomaanse Rijk. Gerrits decoreerde hier diverse kerken, soms in samenwerking met Willibrord Verkade. Hij bestudeerde de levenswijze van de bedoeïenen en leefde voor langere tijd met hen samen.

Nadat Gerrits terugkeerde van een bezoek aan het Heilig Land was hij vanaf 1912 verbonden aan de Heilig Land Stichting bij het latere dorpje Heilig Landstichting. Vanaf 1917 was hij conservator en artistiek adviseur en hield zich bezig met de inrichting van het terrein en ontwierp de verschillende gebouwen, beelden en reliëfs. In dit park werden momenten van het leven van Jezus nagebouwd en uitgebeeld. Gerrits liet veel facetten terugkomen van zijn bezoek aan het Midden-Oosten. Zo inspireerde hij Nazareth, in het huidige museumpark Orientalis Beth Juda genaamd, op Al Husn in Jordanië.

In de periode tussen de twee Wereldoorlogen werkte hij nauw samen met de kanunnikessen van het H. Graf die op de H. Landstichting een klooster hadden en die ook onder leiding van Moeder M. Jozefa c.r.s.s. in samenwerking met prof. dr. Titus Brandsma o.carm een vormingsinstituut voorbereidden voor vrouwelijke studenten en jong volwassen vrouwen.

In de Priorij bevindt zich ook een schilderij van Piet Gerrits, voorstellende de kruiswegstatie “Simon van Cyrene die met zijn zoontjes Alexander en Rufus Christus het kruis helpt dragen”.

Holy Week in Two Minutes Wat vieren we in de Goede Week - en op iedere zondag! Verrijzenisspiritualiteit.

De Orde van het Heilig Graf noemt dit de "Verrijzenisspiritualiteit" - steeds opnieuw uitzicht op de Verrijzenis inclusief ons persoonlijk weer opstaan.

Zaterdag voor 1e zondag van de Advent - laatste dag van het liturgisch jaar -een daverend slotaccoord in de verrijzenisspiritualiteit van de Orde van het Heilig Graf. Deze gedachtenis van de Verrijzenis wordt in Priorij Thabor als sluitstuk van het liturgisch jaar gevierd.

GEDACHTENIS VAN DE VERRIJZENIS EN SLUITING VAN DE PAASTIJD IN DE EIGEN LITURGIE VAN DE KANUNNIKESSEN VAN HET H. GRAF

De liturgie van de laatste week van het liturgisch jaar (de 34e week door het jaar) staat stil bij de wederkomst van Christus en de betekenis daarvan voor de mens. De mens komt na zijn dood voor zijn Heer te staan en moet verantwoording afleggen van zijn doen en laten. Voor deze ontmoeting van de mens met zijn Heer kreeg de mens tijdens zijn leven de tijd om al dan niet voor God te kiezen, om zich voor te bereiden op de wederkomst van Christus.

Tijdens de 34e week door het jaar wordt de sequentia “Dies Irae” (Dag van toorn) als hymne gebeden tijdens het getijdengebed. In deze hymne komt tot uitdrukking dat één ding in het leven zeker is: iedereen sterft, iedereen wordt geconfronteerd met de dood en wordt door God geoordeeld. De verschrikking van de dood wordt in deze hymne plastisch uitgedrukt, maar ook is er de bede om genade en hoop op een eeuwige gelukzalige rust op grond van de verlossing door Jezus Christus, door Zijn lijden, dood en verrijzen.

De kanunnikessen van het H. Graf vieren op de laatste dag van het liturgisch jaar, de zaterdag vóór de 1e zondag van de Advent met inbegrip van de Vespers op de vrijdag ervoor, de Gedachtenis van de Verrijzenis. Zij zien de liturgische tijd van Pinksteren tot de Advent als voortzetting van de Paastijd en iedere zondag als een klein Pasen. Deze gedachtenis van de Verrijzenis wordt in Priorij Thabor als sluitstuk van het liturgisch jaar gevierd. Met de Paasliturgie op deze dag wordt heel het liturgisch jaar, waarin de heilsmysteries van Christus worden ontvouwd, bezegeld, zoals in werkelijkheid de Verrijzenis van Christus de bezegeling was van zijn Menswording.

Zo worden aan het einde van het liturgisch jaar de grote thema’s zonde, dood en verrijzenis nog eenmaal beschouwd, zoals het zo mooi verwoord is in de Paassequentia “Victimae paschali laudes”
 Victimae paschali laudes immolent Christiani.
 Agnus redemit oves: Christus innocens Patri reconciliavit peccatores.
 Mors et vita duello conflixere mirando: dux vitae mortuus regnat vivus.
 Dic nobis, Maria, quid vidisti in via?
 Sepulcrum Christi viventis: et gloriam vidi resurgentis.
 Angelicos testes, sudarium et vestes.
 Surrexit Christus spes mea: praecedet suos in Galilaeam.
 Scimus Christum surrexisse a mortuis vere: tu nobis, victor Rex, miserere.
 Amen.
 Alleluja.

Laten de christenen aan het Paaslam huldezangen wijden.
Het Lam heeft nu de schapen vrijgekocht; en Christus, die zonder zonden was, heeft de zondaars met de Vader weer verzoend.
Dood en leven streden een wondere strijd; de vorst des levens, die gestorven was, heerst nu in onvergankelijkheid.
Zeg ons, Maria, wat hebt gij op uw weg gezien?
Ik zag het graf van de levende Christus en de heerlijkheid van de Verrezene;
zijn engelen zag ik als getuigen en ook de zweetdoek en het grafkleed.
Christus, mijn hoop, is verrezen! Hij zal de zijnen voorgaan naar Galilea.
Nu weten wij, dat Christus uit de doden is verrezen. Gij, overwinnaar Koning, ontferm u over ons.
Amen.
Alleluja. 

Onderstaand vers uit de hymne Dies irae,  waarin dood, verlossing en hoop op verrijzenis in drie regels worden uitgedrukt, vormt als het ware een brug naar de blijde verwachting die de 1e zondag van de Advent brengt.
“Gedenk, lieve Jezus,
dat ik de reden van uw komst ben,
laat mij die dag dan niet verloren gaan.”

H. Titus Brandsma - Verrijzenisspiritualiteit Orde van het H. Graf - "zijn als een vuurvlam"

Verrijzenisspiritualiteit

In 1939 hield pater prof. dr. Titus Brandsma o.carm. de volgende homilie
bij de Eeuwige Professsie van vier Kanunnikessen
van de H. Grafpriorij te Turnhout

Een van hen was Zuster M. Matthea van Christus’ Priesterschap
Van 1966-2008 priorin Priorij Thabor Sint Odiliënberg

Bij de plechtige Professie van vier Zusters Reguliere Kanunnikessen van het H. Graf te Turnhout

Zaterdag 22 April 1939.

Fecit Angelos suos spiritus et ministros suos flammam ignis.

Hij heeft gewild, dat Zijn engelen een geestelijk leven zouden leiden en Zijn dienaren zouden zijn als een vuurvlam.

Hoogeerwaarde en Zeerwaarde Heren, feestvierende Zusters, gelukkige ouders en familieleden, dierbare gelovigen.

Nu wij op deze blijde dag in groten getale van verre gekomen zijn naar het H. Graf van Turnhout, nu komt als vanzelf in ons geheugen en onze verbeelding op, hoe eens de Apostelen en de vrome vrouwen van Jeruzalem op de blijde Paasdag gingen naar het H. Graf te Jeruzalem. Wat zij zagen, zien ook wij: Engelen als wachters bij het Graf, Engelen in witte kleren gehuld, door God tot een verheven taak geroepen en gezonden, een drievoudige taak, een teken van goddelijke uitverkiezing.

Er waren ook andere wachters bij het Graf, door donkere machten gezonden, om Christus’ verrijzenis te beletten en nadat Hij was verrezen, die verrijzenis te loochenen en tegen te spreken. Maar van deze wachters spreken wij hier niet meer, nadat God hen met Zijn bliksem heeft neergeworpen.

Wij begroeten met de Apostelen en de vrouwen de Engelen Gods en verheugen ons erover, dat Hij de wonderen van Zijn liefde wil doen voortduren en wij nu nog mogen aanschouwen, wat eenmaal de Apostelen en de vrome vrouwen met zo grote vreugde vervulde. Ook hier zien wij vier Engelen neergeknield voor het altaar om zich aan God toe te wijden om heel haar leven trouwe wachteressen te zijn van Zijn H. Graf en bij dit H. Graf de taak te vervullen, welke Hij eens Zijn Engelen opdroeg op de dag van Zijn verrijzenis. 

Ja, Eerwaarde Zusters, de taak aan die Engelen opgedragen is een beeld van de roeping door God U geschonken. En daarom willen wij een ogenblik stilstaan en die Engelen beschouwen om te zien, wat O.L. Heer heden van U vraagt, wat Hij tot U zegt in antwoord op uw bede, tot de H.H. Geloften te worden toegelaten. 

De grote moeilijkheid van de vrouwen, die in de vroegte opgingen naar het H. Graf was: Wie zal ons de steen afwentelen, die het H. Graf voor ons afsluit? Ziet, de Engel van de Heer daalde neer en wentelde de steen weg en zette zich daarop neer. De vrouwen zagen, toen zij kwamen, hoe voor haar de steen reeds afgewenteld was en zij vrij het Graf van de Heer konden binnengaan. Zusters, gij wilt uw Geloften afleggen in een Orde, die op zo heerlijke wijze de taak vervult, voor duizenden de steen af te wentelen, die hen verhindert tot God te gaan. Door de opvoeding, welke uw Instituut zo roemvol aan zulk een groot aantal kinderen geeft, ruimt gij voor hen de beletselen weg, welke hen van God verwijderd houden en doet gij hen naderen tot Onze Lieve Heer. Het is een heerlijk Apostolaat, waartoe God U roept, door U toe te staan, uw Geloften af te leggen in deze Heilige Orde.

Maar wij horen, ook, hoe de Engelen aan de Apostelen en de vrome vrouwen de blijde boodschap brengen, dat Christus is verrezen, hun de bevestiging geven van Christus’ goddelijke zending, door Zijn Verrijzenis, zoals Sint Paulus zegt, zo krachtig mogelijk voor ons gewaarborgd.

Zij veranderen hun droefheid in vreugde, hun duisternis in Licht, hun onzekerheid in een oprecht geloof. Dit is een beeld van een andere werkzaamheid aan uw Orde toevertrouwd, door voorbeeld, woord en geschrift mee te werken aan de uitbreiding van het Rijk Gods op aarde, op tal van wijzen de wonderen van de Heer te verhalen en te doen kennen en geestdrift daarvoor te wekken. Tot in de verre missielanden toe, tot in het verwijderde gebied van de Congo mag U werken aan de uitbreiding van het Rijk van Christus op aarde en wordt uw werk gezegend.

Zusters, ik kan mij voorstellen, hoe uw hart popelt, hoe gij van geestdrift zijt vervuld om uw jonge krachten in te schakelen in dit heerlijk Apostolaat, hoe gij uw frisse werkkracht in dienst zoudt willen stellen van degenen, die zich wijden aan de opvoeding van de jeugd of aan het missiewerk. Hetzij het negatief wordt gezien in het wegnemen van de beletselen, die de mensen van God verwijderd houden, of positief in het ontwikkelen van het goede in het menselijk hart en het doen kennen van de waarheid, ik kan me begrijpen, hoe het werk U aanlokt en hoe Gij U ten offer brengen wilt om deze heerlijke taak te vervullen.

Maar dan zie ik weer de Engelen bij het Graf van den Heer.

Revolvit lapidem et sedebat super eum. Een ogenblik slechts besteedde hij aan het afwentelen van de steen om er zich op neer te zetten en de wonderen Gods te beschouwen. 

De Apostelen en de vrouwen, zij vonden ziende in het Graf, hoe te rechter en te linker zijde de Engelen gezeten waren in een stille beschouwing van het Lijden en de Verrijzenis van de Heer. Enkele ogenblikken slechts werd hun beschouwing, hun rustige rust onderbroken door de komst van de vrouwen en van de Apostelen en werden zij geroepen om de blijde boodschap van de Verrijzenis aan hen te brengen om daarna weer tot hun beschouwing terug te keren. Hoe wonderbaar is dit en hoe zegt dit ons, dat wij eerst en vooral moeten neerzitten om te luisteren naar het woord van de Heer en Zijn wonderwerken te beschouwen. Wat stellen wij vaak te groot vertrouwen in ons eigen werk en menen wij ons oordeel te moeten uitspreken, hoe dit of dat zou kunnen en moeten gebeuren. Wat zouden wij dit of dat willen doen en kunnen niet wachten, tot de Oversten er toe besluiten, het ons op te dragen.

Eens maakte ook Martha zich druk voor de dienst van de Heer en moest zij van O.L. Heer horen: Martha, Martha turbaris ergo plurima; porro unum est necessarium. Maria optimam partem elegit; Martha, Martha gij maakt u druk over vele dingen; en toch is er maar één ding noodzakelijk. Maria heeft het beste deel verkoren. Het werd haar niet ontnomen. Het zal ook U niet ontnomen worden, indien Gij het weet te kiezen. Het eerste in uw leven moet altijd zijn, luisteren naar de stem van de Heer, U zo innig mogelijk met Hem verenigen om dan volgens de roepstem van de liefde en van de  gehoorzaamheid de overweging te onderbreken en U aan de werken van het Apostolaat te wijden.

Er is natuurlijk geen sprake van, dat wij het werkzame leven zouden kunnen nalaten. Onze Lieve Heer roept er toe door de nood der tijden en wij moeten ons gelukkig rekenen, dat Hij ons gebruiken wil voor de uitbreiding van zijn Rijk of om allerlei dingen te doen, die nodig zijn in de grote organisatie van Zijn Kerk en ook van de Orde. Maar wij moeten niet vertrouwen op eigen kracht en talenten, niet involgen eigen zin en aandrift, maar altijd ons oor te luisteren leggen naar hetgeen O.L. Heer ons door de Oversten, door onze vereniging met Hem vraagt. Telkens weer, Zusters, moet gij in deze kerk of in een ander huis naar de kapel van dat huis gaan om U te verbergen in het H. Graf van de Heer en als de Engelen eens in dat Graf van Jeruzalem U scharen te rechter en te linker zijde, volgens de regels van de Koordienst, en daar stil overwegen, hoe wonderbaar God is, die uit het Graf opstond, het dode levend maakte, en te begrijpen, hoe al uw kracht gelegen is in ue vereniging met dezn sterkn God, van Wie niets U moge scheiden.

In uw kapel toch is ook dat H. Graf en wil O.L. Heer ook zijn Engelen, die er zich verborgen neerzetten om Zijn macht en liefde te beschouwen. Of eigenlijk is het geen Graf, zoo min als het te Jeruzalem een Graf was. Riepen de Engelen het de Apostelen en vrome vrouwen niet toe: Hij lééft, Hij is verrezen. Dit graf is een beeld van het Graf, dat Christus ons in het H. Tabernakel heeft willen geven. De medelijdende en barmhartige God heeft een gedachtenis ingesteld aan Zijn wonderwerken. Memoriam fecit mirabilium suorum misericors et miserator Dominus. In de H. Mis heeft Hij het H. Kruisoffer willen doen voortduren en hernieuwd worden. Rondom dit H. Misoffer groepeert zich uw Koordienst, rondom Misoffer en Koordienst uw leven. Telkens moet gij gaan naar dit H. Graf, maar ook daaruit klinkt U het blijde woord tegen: Hij lééft. En Hij wil, dat wij met Hem leven. Met Paulus moeten wij zeggen, wij, die dagelijks dit H. Kruisoffer en zijn H. Graflegging bijwonen, ons in de H. Communie met dit Offer verenigen en de vruchten ervan trachten te plukken:  Ik leef, nee, niet ik leef, maar Christus leeft in mij. Het H. Graf van het Tabernakel is ook voor ons geen Graf, maar de openbaring van Jezus’ leven en de voortdurende opwekking, dat wij met Hem uit het Graf moeten opstaan om in en door en met Hem te leven. Maar dan moeten ook wij eerst met Christus het Graf binnengaan, met de Engelen ons er neerzetten te rechter en te linker zijde om de diepte van de goddelijke vernedering te beseffen en ons daarin te spiegelen, ons daarin met Jezus zoveel mogelijk gelijkvormig te maken. Dan eerst zullen we met de Engelen uit het Graf te voorschijn mogen treden om de blijde boodschap van Zijn Verrijzenis aan anderen te brengen.

Zusters, dit is uw heerlijke roeping, maar ik erken, het is niet gemakkelijk, aan die roepstem te beantwoorden, die verheven taak te vervullen.

Maar dan roep ik in uw herinnering terug de woorden, welke ik allereerst tot U richtte. Als gij Engelen wilt zijn bij het H. Graf van de Heer: Hij heeft gewild, dat Zijn Engelen geesten zouden zijn, d.i. een geestelijk leven zouden leiden, dat gij, als zijn dienaressen, zoudt zijn als een vuurvlam. Fecit Angelos suos spiritus et ministros suos flammam ignis. Dan moet gij leren, alles in het leven geestelijk te zien en in een hoger licht te beschouwen, dan moet gij uw menselijke wijsheid afleggen en uw oordeel weten te regelen naar de oordelen Gods, die anders zijn. Wij worden zo gemakkelijk door onze aardse en wereldse neigingen en driften meegenomen en bezien alles zoo menselijk en zo naar aardse wijsheid. Maar geesten moeten wij trachten te wezen en ons hoger weten in te stellen.

Nu brandt uw hart van liefde en offervaardigheid. Nu gloeit in U de hoogste geestdrift. Maar het vuur, dat nu op deze mooie blijde dag in uw harten brandt, nee, dat O.L. Heer door zijn genade heden – door U toe te laten tot de H. Geloften – in uw harten ontstoken heeft, dat vuur moet gij onderhouden, dat vuur moet blijven branden. En daarvoor is nodig, dat gij telkens weer de wonderwerken van Gods liefde in U overweegt, dat gij neerzit met de Engelen in het Graf van de  zelfvernietiging, van de zelfverloochening om te beseffen, welke grote dingen de Heer aan U heeft gedaan en hoe gij tot grote en innige wederliefde verplicht zijt. Als dat vuur niet brandt en niet brandend wordt gehouden, dan kunt gij de taak, die gij vandaag op uw schouders neemt, niet vervullen.

Maar als ik U schilder, dat uw taak geen gemakkelijke is, dat gij een leven van offer zijt aangegaan, dat is noch voor U noch voor mij een reden, daarover ongerust te zijn of zich zorgen te maken. Integendeel, uit heel mijn hart wens ik U geluk met uw uitverkiezing tot dit offer. God is met U. Hij, de sterke God, die de dood overwon, Hij zal U helpen en over alle moeilijkheden doen zegevieren, als gij U slechts met Hem verbonden houdt, als gij slechts op Hem vertrouwt. Ik feliciteer U, omdat gij in de liefde U heden door God betoond een waarborg mag zien, dat Hij U tot de eeuwige glorie roept en U uit het Graf, waarin gij U verbergt, wil doen verrijzen tot een leven met Hem en tot een eeuwig leven in Zijn glorie.

En als ik u gelukwens, dan ook U, ouders en familieleden, omdat ondanks het offer, dat gij brengt- Ja, gij brengt een offer, ik erken het een zwaar offer, gij kunt, die zich hier aan God toewijden, gij kunt ze eigenlijk niet missen – gij U gelukkig voelt, omdat zij gelukkig zijn.

Gij verheugt U, omdat gij weet, dat zij door haar offer en haar toewijding aan de Heer de weg gaan naar de hemel, de weg volgen, door God haar afgebakend om haar tot de heerlijkheid van de hemel te brengen als zijn tere en boven andere geliefde bruiden. Ik deel in uw aller vreugde en ik ben blij, heden enkele woorden te hebben mogen spreken om aan die vreugde uiting te geven en daardoor ook uiting te geven aan de vreugde, die uw aller harten vervult.

En tot slot, op deze zaterdag onder het Octaaf van het feest van het H. Graf, op deze dag aan Maria toegewijd, mag ik mijn woorden niet besluiten zonder allereerst Maria, de Koningin der Engelen, dank te zeggen voor de genade, welke door de bemiddeling van haar, die toch de Middelares van alle genaden is, aan deze vier Zusters heden is geschonken, en vervolgens om haar machtige voorspraak in te roepen over deze vier Zusters opdat zij, Engelen geworden bij het H. Graf van Christus, haar Zoon, onder aanvoering van de Koningin der Engelen, door haar voorbeeld geleid, door haar machtige voorspraak geholpen, de verheven taak vervullen, die Jezus haar vandaag gegeven heeft. Zoals Maria eens aanschouwen mocht de glorierijke Verrijzenis van haar Goddelijke Zoon, zo moge zij aanschouwen de Verrijzenis met Hem van deze zijne Bruiden, opdat zij met Haar, de Koningin des Hemels delen in eeuwigheid in de onsterfelijke glorie, die ik U allen moge toewensen. Amen.

w.g.  p. Titus Brandsma.  O.Carm.

Moeder M. Matthea "Alleen Gods liefde, uitgedrukt in het Paasmysterie, kan echte vrede en eenheid brengen"

God wist hoc moeilijk het is voor de mens te geloven in iets wat hij niet gezien heeft.Te meer als het gaat om een werkelijkheid die zozeer tegen ons menselijk begrip ingaat als de verbinding Kruis-vreugde, de vreugde om de Verrijzenis. Zei Paulus niet: "Voor de joden een ergernis, voor de heidenen een dwaasheid." (COL I ,23) Daarom nam Jezusde apostelen Petrus, Jacobus en Joannes
(voorgesteld op de dubbelbeelden van de Basiliek en in de glasramen) mee naar de "Thabor"-berg* (Mt. 17, 1-9; Me. 9,2-8; Lc. 9, 28 - 30). Dáár veranderde Hij voor hun ogen: "Zijn gelaat begon te stralen als de zon en zijn kleed werd glanzend als het licht" (Mt. 17,2). Mozes en Elias) en de Heer sprak met hen over zijn naderend einde, (Lc. 9,31) zijn lijden en dood volgens de profeten. (vgl. Lc. 24, 25 - 27) Toen sprak een stem uit de hemel: "Dit is mijn welbeminde Zoon, in wie Ik mijn welbehagen heb gesteld; luistert naar Hem" (Mt. 17,5).

Wanneer we in het licht van de Verheerlijking luisteren naar de woorden en kijken naar het voorbeeld vau de Heer, dan wordt elk kruis in het leven lichtend door de verrijzenisvreugde die er doorheen straalt. Het is de bekende lichtende rand van elke donkere wolk waarachter de Zon schuilgaat.  Misschien laat God zoveel donkere.gebeurtenissen toe in de mensengeschiedenis om die werkelijkheid levendig te houden in ons bewustzijn. We beseffen dan dat alléén Gods liefde, uitgedrukt in het Paasmysterie, echte vrede en eenheid kan brengen. Dit levensbesef en deze levenshouding doorgeven van geslacht tot geslacht is de opdracht van alle christenen. Het is ook de opdracht van elke christengemeenschap, gezin, parochie. Wellicht is het nog duidelijker de opdracht van een Thabor-klooster van de Heilig Graf-Orde.

Moeder M. Matthea z.g.