Stabat Mater dolorosa met link naar een reeks van toonzettingen - van Gregoriaans tot Jenkins

Het ‘Stabat Mater’ is een van de beroemdste middeleeuws-Latijnse gedichten op de Moeder Gods in haar smart om de gekruisigde Christus. Het is genoemd naar de beginwoorden van het gedicht,  Stabat Mater dolorosa (Nederlands: ‘De moeder stond bedroefd’).

De auteur van het ‘Stabat Mater’ was waarschijnlijk een franciscaner monnik uit Frankrijk of Italië. In de 15e eeuw kreeg het ‘Stabat Mater’ de rol van hymne in de katholieke liturgie. Het werd dan gezongen op 15 september, de dag waarop het “Feest van de Zeven Smarten van Maria” werd gevierd. Het Concilie van Trente (1543-1563) besloot echter het ‘Stabat Mater’ weer uit de liturgie te verwijderen, omdat het te profaan zou zijn (meerstemmige muziek en gebruik van niet-Bijbelse teksten in de liturgie werden als profaan gezien).

Het gedicht behoort sinds 1727 op gezag van Paus Benedictus XIII, weer officieel tot de katholieke misgezangen van het feest van Onze-Lieve-Vrouw van Smarten (15 september). Er zijn verschillende Gregoriaanse melodieën bekend, van zowel voor als na de invoering van het ‘ Stabat Mater’ als sequentie bij het feest van de Zeven Smarten van Maria.

Wij zingen het op 15 september en op Goede Vrijdag tussen de staatsies van de Kruiswegoefening.

Vandaag was een goede gelegenheid een aantal toonzettingen van het Stabat Mater te verzamelen uiteraard ook met de Gregoriaanse versie. U vindt deze onder deze link. We wensen U veel luistergenoegen en als het kan ook een meditatief moment over Onze Lieve Vrouw, "staande aan het Kruis waar haar zoon te sterven hing".

John Henry Newman [1801-1890] Mei-meditaties 22 – Smarten van Maria: Allervoorzichtigste Maagd

John Henry Newman [1801-1890]

Mei-meditaties 22 – Smarten van Maria:

Allervoorzichtigste Maagd

Op het eerste gezicht is het niet duidelijk op welke wijze de deugd van voorzichtigheid in verband staat met de beproevingen en de smarten in het leven van Onze Lieve Vrouw; maar van één bepaald standpunt uit moeten wij toch denken aan haar voorzichtigheid in die beproevingen.

Men herinnere zich dat zij niet alleen het grote voorbeeld is van het beschouwende leven maar ook van het praktische; en het praktische leven is, dat men er zich goed van kwijt, tegelijk een leven van boete en van voorzichtigheid. Maria nu had evenveel uitwendig werk te verrichten en harde dienst te doen als welke moderne liefdezuster ook. Natuurlijk liepen haar plichten uiteen naar de verschillende periodes van haar leven, als jong meisje, als echtgenote, als moeder en als weduwe; maar het leven vroeg van haar toch altijd plichten van dag tot dag, van uur tot uur. Als vreemdeling in Egypte had zij plichten tegenover de arme heidenen, waaronder zij was terecht gekomen. Als inwoonster van Nazareth, had zij plichten tegenover haar naastbestaanden en haar buren. Zij had haar plichten, ofschoon die niet vermeld staan, gedurende de jaren dat de Heer was uitgegaan om te preken en zijn Koninkrijk te verkondigen. Nadat Hij de aarde verlaten had, had zij plichten tegenover de apostelen, vooral tegenover de evangelisten. Zij had plichten tegenover de martelaren en voor de belijders in de gevangenis; voor de zieken, voor de onwetenden, voor de armen. Later moest zij met Sint Jan vertrekken naar een ander, een heidens land, waar haar blijde dood plaats vond. Maar hoeveel moet zij vóór die dood geleden hebben in haar leven temidden van een afgodische bevolking! Ongetwijfeld beschermen de engelen haar ogen tegen het zien van de ergste misdaden die daar bedreven werden. Maar ook daar had zij tal van plichten en won zij dus veel verdiensten. Al haar handelingen waren volmaakt, alle waren de beste die gedaan konden worden.

Nu beduidt een leven van altijd nijver te zijn, altijd op z’n hoede, altijd vurig, in de wisselende omstandigheden van elke dag, zodat men niet slechts steeds handelt zonder zonde, maar tevens op de best mogelijke manier, zulk een leven beduidt een leven van onvermoeide oplettendheid. Maar van zulk een leven is voorzichtigheid de leidende deugd. Wegens de pijnen en smarten dus van haar aardse pelgrimstocht kunnen wij Maria aanroepen als de Virgo prudentissima.

John Henry Newman [1801-1890] Mei-meditaties 21 – Smarten van Maria: Troosteres der Bedrukten

John Henry Newman [1801-1890]

Mei-meditaties 21 – Smarten van Maria:

Troosteres der Bedrukten

De H. Paulus zegt (2 Kor 1,4) zegt dat de Heer hem troostte bij al zijn wederwaardigheden, opdat hij hen die in nood verkeren zou kunnen opbeuren met de troost waarmee hij zelf door God wordt verkwikt.

Dat is het geheim van de ware vertroosting: diegenen vooral zijn in staat anderen te troosten, die zelf veel te lijden hebben gehad, die de behoefte aan vertroosting hebben gevoeld, en ook ontvangen hebben. Zo staat er van de Heer zelf geschreven: “Juist omdat Hijzelf werd bekoord en zelf heeft geleden, kan Hij ook hen helpen die worden bekoord” (Hebr 2,18).

En dit is ook de reden waarom de Heilige Maagd de troosteres der bedrukten is. Wij weten allen hoe bijzonder de vertroosting van een moeder is; en wij mogen nu eenmaal Maria onze Moeder noemen sedert de tijd dat de Heer van het kruis af de verhouding van moeder en zoon vaststelde tussen haar en Sint Jan. En zij kan ons vooral daarom zo troosten omdat zij meer geleden heeft dan moeders in het algemeen. Vrouwen, althans tengere vrouwen, worden meestal beschut tegen de harde ervaringen van het ruwe leven; maar zij werd na de Hemelvaart van de Heer naar verre landen uitgezonden, bijna zoals de Apostelen dat werden, als een schaap onder de wolven. Niettegenstaande al de zorgen die Sint Jan voor haar had – en die even groot waren als die Sint Jozef gehad had in haar jongere jaren – was zij meer dan alle Gods heiligen een vreemdeling en pelgrim op aarde, naar de mate van haar groter liefde voor Hem die op aarde geweest was, en was weggegaan.

Zoals zij, toen de Heer nog kind was, had moeten vluchten door de woestijn heen naar het heidense Egypte, zo moest zij, na zijn Hemelvaart, scheep gaan naar het heidense Efese, waar zij leefde en stierf.

O, gij allen die leven moet te midden van ruwe buurlui of spottende gezellen, boosaardige kennissen of hatelijke vijanden, en die hulpeloos zijt, roept de hulp in van Maria, die zich zal herinneren wat zij zelf geleden heeft tussen de heidense Grieken en de heidense Egyptenaren.

John Henry Newman [1801-1890] Mei-meditaties 20 – Smarten van Maria: Geestelijke vat

John Henry Newman [1801-1890]

Mei-meditaties 20 – Smarten van Maria:

Geestelijke vat

Geestelijk zijn wil zeggen: leven in de wereld van geesten - zoals de H. Paulus zich uitdrukt: “Onze omgang is in de hemel” (Phil 3,20). Geestelijk gezind zijn wil zeggen al die goede en heilige wezens die ons in werkelijkheid omringen, zien door het geloof, ofschoon wij ze niet zien met onze lichamelijke ogen; ze door het geloof zien even levendig als wij de dingen der aarde zien – het groene veld, de blauwe lucht, en de heldere zonneschijn. Daar vandaan komt het, dat de hemelse verschijningen waarmee heilige zielen worden begunstigd, slechts door een goddelijk inwerking de buitengewone voortzetting en bekroning zijn van die dingen die zij door de gewone werking der genade steeds voor de geest hebben.

Deze verschijningen troostten en sterken de Heilige Maagd in al haar smarten. De engelen die om haar heen waren, begrepen haar, en zij begreep hen met een onmiddellijkheid, die men niet kan verwachten in hun omgang met ons, gewone mensen, die van Adam de zondesmet hebben geërfd. Dit is niet te betwijfelen; maar laat ons toch ook niet vergeten dat, evenals zij in haar smarten getroost werd door engelen, wij ook het voorrecht hebben in de vele beproevingen van het leven naar onze mate getroost te worden, door diezelfde hemelse boden van de Allerhoogste; en zelfs door de almachtige God zelf, de derde Persoon van de Heilige Drievuldigheid, die de taak op zich genomen heeft onze Paracleet, onze Trooster te zijn.

Laat al diegenen die in moeilijkheden zijn deze troost toch in zich opnemen, als zij trachten een geestelijk leven te leiden. Als zij een beroep doen op God, dan zal Hij hun antwoorden. Al hebben ze geen enkele vriend op aarde, ze hebben toch Hem, die nu in zijn glorie voor de geringste en zwakste van zijn schepselen voelt, zoals Hij voelde voor zijn Moeder, toen Hij op het kruishout hing.

John Henry Newman [1801-1890] Mei-meditaties 19 – Smarten van Maria: Eerwaardig vat

John Henry Newman [1801-1890]

Mei-meditaties 19 – Smarten van Maria:

Eerwaardig vat

Sint Paulus noemt (2 Tim 2,21) uitverkoren zielen edele, eervolle vaten; eervol, omdat ze uitverkozen, uitverkoren zijn; vaten, omdat zij door Gods liefde gevuld zijn met hemelse en heilige genade. Hoeveel te meer is Maria dan een eerwaardig vat, omdat zij immers in zich had niet slechts de genade van God, maar Gods Zoon zelf, naar vlees en bloed gevormd uit haar!

Maar de titel “eerwaardig” voor Maria gebruikt, heeft nog een verdere en bijzondere betekenis. Zij was martelaar zonder de ruwe ontering, die het gevolg was van het lijden der martelaren. De martelaren werden gegrepen, heen en weer gesleurd, in gevangenissen met snode misdadigers opgesloten,e en hadden de meest godslasterende woorden en de vuilste taal te verduren, die de satan kon ingeven. Van diezelfde aard was zelfs de gevangenschap van heilige vrouwen, jonge meisjes, bruiden van Christus, die door de heidenen werden gegrepen, gefolterd en ter dood gebracht. En bovenal, denk aan de Heer zelf; zijn heiligheid was groter dan welke geschapen volmaaktheid, welk vat van genade ook; maar zelfs Hij werd geslagen, ontkleed, gegeseld, bespot, her- en derwaarts gesleurd, en toen uitgestrekt, vastgenageld en opgeheven op een hoog kruis, voor de blikken van een onbeschaamde menigte.

Maar Hij die een zondaarsschande gedragen heeft omwille van de zondaars, Hij heeft aan zijn zondeloze Moeder, deze ergste ontering bespaard. Zij heeft geleden niet in het lichaam maar in de ziel. Wel deelde zij in zijn dodelijke droefheid; wel leed zij mee met zijn lijden; wel doorboorde de lans die zijn zijde doorboorde ook haar hart. Maar er waren geen zichtbare tekenen van dit innerlijke martelaarschap. Zij stond overeind, stil ingetogen, bewegingloos, eenzaam onder het kruis van haar Zoon, omringd door engelen en in haar maagdelijke heiligheid beschermd tegen de aandacht van allen die deelnamen aan de kruisiging van de Heer.

John Henry Newman [1801-1890] Mei-meditaties 18 – Smarten van Maria: Heerlijk vat van devotie

John Henry Newman [1801-1890]
Mei-meditaties 18 – Smarten van Maria:
Heerlijk vat van devotie

Devoot zijn betekent toegewijd zijn. We weten wat bedoeld wordt met een toegewijde echtgenote of dochter. Het is een persoon wier gedachten zich concentreren om iemand die  innig geliefd en teder bemind wordt. Ze volgt hem zo veel mogelijk met haar ogen; ze tracht steeds middelen te vinden om hem te dienen; en als haar diensten ook maar gering van aard kunnen zijn, dan bewijst dat slechts hoe innig en hoe ononderbroken ze zijn. En vooral als het voorwerp van haar liefde verzwakt is, of pijn heeft, of op sterven ligt, dan leeft ze nog sterker mee in zijn leven, en weet zij van niets buiten hem.

Deze intense devotie voor de Heer, die het eigen ik vergeet uit liefde voor Hem, zien we bijvoorbeeld in de H. Paulus, die zegt: “Ik ken niets dan Jezus Christus en Hem gekruisigd” (1 Kor 2,2). En verder: “Ik zelf leef niet meer, maar Christus leeft in mij; terwijl ik leef in het vlees, leef ik in het geloof van de Zoon van God, die mij heeft liefgehad en die Zich voor mij heeft overgeleverd” (Gal 2,20).

Maar hoe groot de devotie van Sint Paulus voor de Heer ook geweest mag zijn, veel groter was die van de Heilige Maagd, want zij was zijn Moeder, en zag al zijn smarten voor haar ogen; zij had dertig jaar lang intiem met Hem omgegaan en stond Hem wegens haar bijzondere heiligheid zo onuitsprekelijk na in de geest. Toen Hij werd bespot en gekneusd en gegeseld en aan het kruis genageld, voelde zij dat alles zo scherp alsof iedere smaad en iedere foltering die Hem werden aangedaan, haar zelf hadden getroffen. Zij had het wel van smart kunnen uitschreien, bij iedere kwelling die Hij onderging.

Dit noemt men haar Compassie, haar medelijden met haar Zoon; en uit dit feit kwam het voort dat zij was het Heerlijk Vat van Devotie.

John Henry Newman [1801-1890] Mei-meditaties 17 – Smarten van Maria: De Koningin der Martelaren

John Henry Newman [1801-1890]

Mei-meditaties 16 – Smarten van Maria:

De Koningin der Martelaren

Waarom wordt zij aldus genoemd? – zij die nooit enige wonde of kwetsing in haar geheiligd lichaam had ondergaan. Hoe kan zij verheven zijn boven al de velen wier lichaam de meest meedogenloze gewelddadigheden en de pijnlijkste folteringen terwille van de Heer hebben verduurd? Natuurlijk is zijn de Koningin van alle Heiligen, van die velen die “met Christus wandelen in het wit gekleed, omdat ze daartoe waardig zijn” (Apoc 7,13-14); maar kan zij dat ook zijn van hen “die waren geslacht om Gods woord en ook het getuigenis dat ze hadden beleden?”(Apoc 3,4; 6,9).

Om deze vraag te beantwoorden moet men bedenken dat de pijnen van de ziel even hevig kunnen zijn als die van het lichaam. De slechte mensen die nu in de hel zijn, en Gods uitverkorenen die nu in het vagevuur zijn, lijden alleen in de ziel, want hun lichamen liggen nog in het stof;  en toch, hoe zwaar is hun lijden! En misschien kunnen de meeste mensen die lang geleefd hebben uit eigen ervaring getuigen voor de scherpte van een nood, die was als een zwaard dat hen doorsneed, voor de zwaarte en de kracht van een smart, die hen omver scheen te werpen, ofschoon er geen enkele lichaamspijn bijkwam.

Wat moet dan het aanschouwen van de Passie en de kruisiging van haar Zoon een vreselijke ontzetting geweest zijn voor de heilige Maagd! Haar smart was, zoals de heilige Simeon haar bij de Opdracht van de Heer in de tempel gezegd had, een zwaard dat haar ziel doorboorde (Lc 2,35). Als de Heer zelf het vooruitzicht van wat hem te wachten stond niet meer kon dragen, als bij de gedachte daaraan zijn zweet als bloeddruppels op de grond viel, (Lc 22,44)   omdat zijn ziel aldus inwerkte op zijn lichaam, zien we daaruit dan niet, hoe groot zielenpijn kan zijn? En zou het dan verwonderlijk zijn geweest als Maria’s hoofd en hart bezweken waren toen zij onder zijn Kruis stond?

Aldus is zij waarlijk de Koningin der Martelaren.

STABAT MATER DOLOROSA

Naast het kruis, met schreiende ogen stond de Moeder, diep bewogen, toen de Zoon te sterven hing. De godsvrucht tot de Smarten van Maria heeft haar bijbelse grondslag in het profetisch woord van de grijze Simeon: “Uw eigen ziel zal met een zwaard worden doorboord” (Lc 2,35).

Hoe het feest van de Zeven Smarten van Maria zich in de volksdevotie en in de liturgie van de Kerk heeft ontwikkeld, kunnen we lezen in de liturgische commentaren bij dit feest.

Met haar woord “Ecce ancilla Domini” (Lc 1,38) - zie, de dienstmaagd van de Heer, heeft Maria, uit vrije wil, zich bekend tot haar Zoon, zijn Menswording, zijn verlossingswerk en zo de uitboeting van, en het eerherstel voor onze zonden mede op zich genomen, en daardoor ook het dragen van smart. Dit is zo door God gewild toen Hij haar voorbestemde de Moeder te worden van zijn Zoon. Hij heeft haar onafscheidelijk verbonden met de Persoon, het leven, de mysteries en het lijden van Jezus, opdat zij in het verlossingswerk zijn getrouwe medewerkster zou zijn. Wat Jezus in zijn lichaam en ziel heeft geleden, heeft Maria gevoeld in haar hart, met hetzelfde doel, dezelfde toewijding, dezelfde liefde. Bondig wordt dit uitgedrukt in de 1^e antifoon van de Lauden van deze gedachtenis: “Adhæsit anima mea post te, Domine Iesu”- met heel mijn hart houd ik vast aan U, Heer Jezus (Ps 62[63]9).

Bij monde van de liturgie nodigt Maria zelf ons uit haar smart te beschouwen: “O, gij allen die voorbijgaat, ziet toe of er een smart is gelijk aan de mijne…God heeft mij in droefheid geplaatst en als het ware gevestigd”, zo hoorden wij gisteren (donderdag in de 23^e week door het jaar) de profeet Jeremias in zijn Klaagzangen (1,12) tijdens de Lezingendienst; dit bijbelvers heeft de Kerk altijd op de Moeder van Smarten toegepast.

Als wij op weg door de basiliek naar de dagelijkse H. Mis in het transept het Pietàbeeld passeren, is dat niet zonder symboliek: haar offer en gehoorzaamheid heeft Maria, geheel vrijwillig, verenigd met het offer en de gehoorzaamheid van Jezus, om samen met Hem overeenkomstig de eisen van Gods rechtvaardigheid het hele gewicht van uitboeting te dragen. Zij heeft meer gedaan dan alle smarten van haar Zoon van harte mee te voelen; zij is werkelijk met haar hele wezen, met hart en ziel, met de vurigste liefde en de grootste eenvoud zijn lijden binnengetreden; in haar hart heeft zij alles verduurd wat Jezus heeft ondergaan in zijn menselijk lichaam. Zo is Maria ook aanwezig bij het dagelijks Offer van de Kerk dat in wezen geen ander is dan dat van Calvarië.

“Zoals de hele wereld zich aan God heeft verplicht vanwege het heilig Lijden van Christus, zo heeft de wereld dat ook aan O.L.Vrouw vanwege haar medelijden”, aldus de H. Albertus de Grote (Quæstio super Missus, 150). Begroeten wij haar daarom met liefde en dankbaarheid als “onze Koningin, Moeder van barmhartigheid, ons leven en onze hoop” in het Salve Regina na de Completen.

Het is een wet in het christendom: hoe dichter een christen bij de Heer staat, des te dichter moet hij ook bij het kruis staan. Per crucem ad lucem! Om die reden moest Maria ook het meest intensief het lijden van haar Zoon op het kruis ondervinden. Voor ons geldt daarom naast de opdracht als religieus en christen goed te leven middels de Lof Gods en goede werken, ook het kruis van Christus in vereniging met Hem geduldig te dragen en het door de H.Mis geconsacreerde lijden te aanvaarden. Het betekent een zich volledig losmaken van alle eigenliefde en veranderd willen worden in Hem die wij in de H. Communie ontvangen. Het is een zichzelf offeren met en voor Christus die zich het eerst slachtofferde op het bloedig altaar van het Kruis.

Onze deelname aan het werk van de Verlossing door in de voetstappen van de Heer en zijn Moeder te gaan en eerherstel te brengen, hoe nietig en brokkelig ook, uit een liefhebbend en rouwmoedig hart, betekent genade voor onze ziel en groeiende gelijkvormigheid met Christus. Nog vloeit de genade in grote stromen over de aarde, maar ten overstaan van Christus als Rechter zullen wij ons eens moeten verantwoorden of we gehoor hebben gegeven aan de oproep “Doet boete”! van de Moeder Gods in Lourdes en Fatima.

*

Bekend en beroemd is de schitterende sequens Stabat Mater die aan Jacoponi da Todi (+ 1306) wordt toegeschreven en die bewaard is gebleven in de Misliturgie en het Getijdengebed van 15 september.

In de Riddertijdingen van deze maand ( sept. 2019, nr. 85) geeft Herwi Rikhof een beschouwing over het Stabat Mater naar opbouw en inhoud en ook hoe deze sequens de componisten in de loop der tijden heeft geïnspireerd. Het is goede meditatiestof.

Nog een enkel woord over het incipit van het Stabat Mater.

“Stabat Mater dolorosa iuxta crucem”, zielsbedroefd stond zijn Moeder onder het kruis.

Om te beginnen moet men vlak naast het kruis gaan staan en dan overeind blijven. Overeind, want zo handelt de moed en zo is men dichter bij onze Heer. En het enige middel om zo te kunnen handelen is bij de H. Maagd te blijven: “Ziedaar, uw Moeder!” (Jo 19,27). Zonder het tecum, het met U, Maria, zal ons dat niet mogelijk zijn. Het kruis is immers verschrikkelijk. Zelfs de kleinere dagelijkse kruisen zijn moeilijk.

Boven het stabat van Maria verheft zich Jezus, hangende boven de aarde en alles tot Zich trekkend, juist omdat Hij op het kruis is opgeheven. Maria staat overeind als verbindingsschakel..de Middelares. Hoofd en hart houdt zij omhoog om dichtbij haar Zoon te zijn; haar voeten raken de aarde om dichtbij ons te zijn: “Vrouw, zie daar uw zoon” (Jo 19,26). Zij staat overeind omdat zij onze Moeder is en ook alles tot zich kan trekken.

Door het kruismysterie wordt heel de mensheid getrokken tot Jezus en Maria.

Doe mij, Moeder, bron van liefde,

Al de kracht der smart gevoelen,

Om te delen in uw rouw.

Doe mijn hart van liefde branden

en de Godmens Christus minnen,

dat ik Hem behagen mag.

Geef, o Christus, bij mijn scheiden,

dat uw Moeder mij dan leide,

tot de palm van zegepraal.

(Stabat Mater, strofes 9,10 en19) 

15 september Liturgia Horarum Onze Lieve Vrouw van Smarten

Uit de Preken van de H. Bernardus, abt

Naast het kruis stond zijn Moeder

Het martelaarschap van de Maagd wordt ons voor ogen gebracht zowel in de profetie van Simeon als in de geschiedenis van het lijden des Heren. Over de kleine Jezus zei de heilige grijsaard:  Dit Kind is bestemd tot een teken, dat weersproken wordt, en uw eigen ziel, zei hij tot Maria, zal door een zwaard worden doorboord.

Waarlijk, o zalige Moeder, het zwaard heeft uw ziel doorboord. Want alleen maar door uw ziel te doorboren, zou het het vlees van uw Zoon doordringen. Immers, nadat uw Jezus – weliswaar de Jezus van allen maar speciaal uw Jezus – de geest had gegeven, raakte de wrede lans, die Zijn zijde opende – zelfs de gestorvene niet sparend, die hij niet kon schaden – in het geheel niet zijn ziel, maar doorboorde ongetwijfeld úw ziel. Zijn ziel toch was daar niet meer, maar de uwe kon niet aan de lans ontkomen. Het geweld van de droefheid dus doorboorde uw ziel, zodat wij u niet ten onrechte méér dan Martelares noemen, omdat namelijk uw medelijden verre het gevoel van lichamelijk lijden overtrof.

Was voor u niet scherper dan een zwaard dat woord van Jezus, dat waarlijk uw ziel doorboorde en doordrong tot het raakpunt van ziel en geest, toen u hoorde Vrouw, ziedaar uw zoon? O welk een ruil! Johannes wordt u gegeven in plaats van Jezus, een dienaar voor zijn Heer, een leerling voor zijn Meester, de zoon van Zebedeüs voor de Zoon van God, een louter mens voor de ware God. Hoe zou uw allertederste ziel niet doorstoken zijn geworden bij dit woord, wanneer onze eigen ziel, hoewel die als een steen is, ons eigen hart, dat als van ijzer is, alleen al bij de herinnering aan het woord, wordt verscheurd?

Verwondert u er dan niet over, broeders, dat wij zeggen, dat Maria een martelares in haar ziel is geweest. Hij moge zich verwonderen, die zich niet herinnert ooit gehoord te hebben, dat Paulus onder de grootste misdaden der heidenen het feit rekent, dat zij zonder medegevoel waren. Dat was wel verre van het innerlijk van Maria, moge het ook verre zijn van haar dienaren.

Maar misschien zal iemand zeggen: ‘Wist zij dan niet tevoren, dat Hij zou sterven?’ Zonder twijfel wist zij dat. ‘Hoopte zij dan niet onwankelbaar, dat Hij zou verrijzen?’ Ja, en vol vertrouwen. ‘En treurde zij dan toch over de Gekruisigde?’ Ja, en in hoge mate. Overigens, wie zijt gij, broeder, of vanwaar bezit gij die wijsheid, dat gij méér Maria bewondert, die mede-lijdt dan de Zoon van Maria, die lijdt? Als Hij zelf lichamelijk kon sterven, kan zij dan niet in het hart mede-sterven? Het eerste vindt zijn oorzaak in een liefde, die bij niemand groter is geweest; ook de liefde heeft dit laatste bewerkt, een liefde, waarvan na die van Maria nooit een gelijke is geweest.

(Sermo in dom. infra oct. Assumptionis, 14-15: Opera omnia, Edit. Cisterc. 5 [1968], 273-274)

Stabat Mater dolorosa - Sequentia (Gregoriaans) Zingen wij op 15 september en bij de Kruisweg op Goede Vrijdag

Meimaand H. Petrus Canisius over de smarten van Maria

Meimaand - Mariamaand - Geestelijke schrijvers en dichters over H. Maagd Maria

De H. Petrus Canisius over de smarten van Maria

Had Maria geen andere oorzaak van smart dan dat zij de uiterste ziele- en lichaamspijnen van haar Zoon met eigen ogen moest aanschouwen? Reikt de betekenis van het mystieke zwaard, dat haar allertederste hart doorboorde, voor ons niet verder dan wat geschiedde onder het Kruis?

Verder, voorwaar, heeft de profeet Simeon geschouwd! en zeker heeft hij in dat korte woord samengevat en ons ter overweging overgeleverd: méér jammer, hartzeer en leed door de Moeder tijdens haar leven vol smarten geleden omwille van haar Zoon!

Neen, wie zich het Evangelieverhaal godvruchtig en met aandacht voor de geest haalt, zal zonder moeite talrijke en zwaarwegende redenen ontdekken: op grond waarvan Maria’s ziel door angst was beklemd en met droefheid vervuld, - waarom de scherpste prikkels van smart haar zo gevoelig hart doorboorden, haar deden wenen en stenen.

Want wat Christus ons van alle uitverkorenen verzekert: “In de wereld zult gij druk ondervinden,” is óók in Maria bewaarheid.”

Geheel haar leven was zij onderhevig aan moeilijkheden, ellende, gevaren en kwellingen, opdat daardoor haar uitstekende deugd voor God en de mensen des te heerlijker zou uitschitteren, en haar in den hemel groter geluk zou wachten, naarmate zij hier met en om haar Zoon een zwaarder en langduriger kruis had gedragen.

Beiden voorzeker hebben “gedronken uit den stroom langs de weg; daarom hun hoofd (onder de hemelingen) opgeheven,” en het droevige en aan smarten zo rijke levenslot met de kroon van de meest zalige en rijkste zaligheid verwisseld.

Zo moesten en Zoon en Moeder door het kruis tot de glorie komen: opdat de Moeder, naarmate zij heviger medeleed met de Gekruisigde, later in de hemel ook des te gelukkiger met Hem zou mee regeren.

Is het niet het bewijs van ware en oprechte liefde, blij te zijn met de blijden, en met die wenen te wenen, zoals Paulus in zijn Brieven leerde en door eigen voorbeeld bevestigde?

Niet immers zij zijn Christus’ leerlingen, die, als Stoïcijnen, door geen aandoening kunnen worden geroerd, en afgedaan hebben met alle menselijk gevoel. Maar Christus bemint hen, die teder zijn, meevoelend en ontvankelijk van harte. Niet voor niets is Hij uit een allergoedertierendste Moeder geboren!

Zij, die andermans welslagen met alle kracht in de hand werken en er zich van harte over verheugen; zij, die over andermans leed als over het hunne bedroefd zijn: zij zijn het die op Hem gelijken.

En daarom betaamde het ook, dat de Moeder Gods, die de volheid ontving der genade, ook in dit opzicht bij niemand achterstond: maar meer nog dan iedere moeder meevoelde met het lijden van haar Zoon.

En zodoende ondervond zij er dan ook de sterkste weerslag van: toen zij daar tegenwoordig was en stond onder het Kruis, en haar Zoon naar lichaam en ziel zag gefolterd op een wijze, boven alle maat; toen de Profeet Hem naar waarheid kon noemen “de man van smarten en in het lijden volleerd”; toen Hij eindelijk van zichzelf aan de Vader kon getuigen: “Alle golven hebt Gij over Mij doen neerkomen; ik ben gekomen in het diepste der zee, en de storm heeft Mij doen ondergaan.”

Waarlijk, als Maria niet op zo hevige wijze had medegeleden met haar Zoon te midden van zulke onbeschrijfelijke kwelling, verwonding, grievende pijn; als zij niet het innigst medelijden van haar hart aan haar lijdend en stervend Kind had geschonken: zou zij dan niet de schijn op zich hebben geladen haar goddelijke Zoon niet te kennen noch te beminnen? – haar waarachtig moederschap te verloochenen? - de ijdele verzinsels der Manichaeën over Christus’ schijnlichaam aldus te bevestigen? - ja, in strijd te geraken ten slotte met het volmaakte voorbeeld, dat Christus ons gaf in zijn lijden, erbarming en tranen?

(Commentariorum de Verbi Dei corruptelis, Tomi duo, 1583, 554)

Karl Jenkins - Stabat Mater

Stabat Mater by JERYCHO Collectie toonzetting Stabat Mater met dank aan frater Stefan Ansinger O.P.

Karl Jenkins: Stabat Mater - volledige versie

Antonio Vivaldi "Stabat Mater"

John Henry Newman [1801-1890] Mei-meditaties 23 – Smarten van Maria: Ivoren toren

John Henry Newman [1801-1890]

Mei-meditaties 22 – Smarten van Maria:

Ivoren toren

Een toren is een gebouw dat hoog uitsteekt boven andere gebouwen in de nabijheid.

Als men van iemand zegt dat hij zich torenhoog verheft boven zijn kameraden, dan bedoelt men daarmee, dat die kameraden klein lijken in vergelijking met hem.

Deze hoedanigheid van grootheid zien we nu ook in de Heilige Maagd. Hoewel zij als Moeder scherper en dieper leed dan één van de apostelen bij de Passie en de Kruisiging van de Heer, moeten wij toch bedenken hoe veel edeler zij zich in haar diepe nood hield dan zij. Toen de Heer zijn doodsangst onderging, vielen zij in slaap van smart. Ze waren niet opgewassen tegen hun diepe teleurstelling en moedeloosheid; ze konden die niet meer baas; het verwarde, het verdoofde, het overmande hun zinnen. En toen kort daarop de omstanders aan de H. Petrus vroegen of hij ook een leerling van de Meester was, ontkende hij het.

En hij was met zijn lafhartigheid niet de enige. Al die apostelen zonder uitzondering lieten de Heer aan zijn lot over en namen de vlucht, ofschoon Sint Jan weer terugkeerde. Nog sterker, ze verloren ook hun geloof in Hem, en meenden dat al de grote verwachtingen die ze van Hem koesterden, nu geëindigd waren in een mislukking.

Hoe geheel anders was daarnaast het dappere gedrag van de H. Maria Magdalena; en nog veel meer dat van de Moedermaagd. Er staat uitdrukkelijk van haar geschreven dat zij bij het Kruis stond. Zij viel niet neer op de grond, zij stond overeind om de slagen en de wonden op te vangen, die de lange passie van haar Zoon haar ieder ogenblik deed ondergaan.

Om deze groothartigheid en edelmoedigheid in het lijden wordt zij, vergeleken bij de apostelen, terecht een Toren genoemd. Doch torens, kan men zeggen, zijn geweldige, ruwe, zware, opdringerige, onbevallige bouwwerken, voor oorlogsdoeleinden geschikt, niet voor vrede; ze hebben niets van die schoonheid, die verfijning, die fijnheid, die zo uitschijnen in Maria. Dat is waar; en daarom wordt zij ook genoemd een Toren van Ivoor, om ons door de helderheid, de zuiverheid en de schoonheid van dat materiaal te doen beseffen, hoe de liefelijkheid en de minzaamheid van de Moeder van God alles overtreft.

Joseph Haydn, Stabat Mater

Verdi - Stabat Mater

Gioachino Rossini "Stabat Mater" .

Giovanni Battista Pergolesi "Stabat Mater" (1736)