The Holy Spirit Will Teach You Everything - Bishop Barron's Sunday Sermon 6PC

Lezingenofficie Zesde zondag van Pasen Liturgia Horarum Het Woord des levens en het licht van God

Lezingen van het Lezingenofficie

Augustinus leest Paulus, fresco van Benozzo Gozzoli (1420-1497)

Eerste lezing

Uit de Eerste brief van de Apostel Johannes 1,1-10

Het Woord des levens en het licht van God

Wat er was vanaf het begin, wat wij gehoord hebben, wat wij met eigen ogen gezien en aanschouwd hebben, wat onze handen hebben aangeraakt, dat verkondigen wij: het Woord dat leven is. et leven is verschenen, wij hebben het gezien en getuigen ervan, we verkondigen u het eeuwige leven dat bij de Vader was en aan ons verschenen is. Wat wij gezien en gehoord hebben, verkondigen we ook aan u, opdat ook u met ons verbonden bent. En verbonden zijn met ons is verbonden zijn met de Vader en met zijn Zoon Jezus Christus. We schrijven u deze brief om onze vreugde volkomen te maken. Dit is wat wij hem hebben horen verkondigen en wat we u verkondigen: God is licht, er is in hem geen spoor van duisternis.

Als we zeggen dat we met hem verbonden zijn terwijl we onze weg in het duister gaan, liegen we en leven we niet volgens de waarheid. Maar gaan we onze weg in het licht, zoals hijzelf in het licht is, dan zijn we met elkaar verbonden en reinigt het bloed van Jezus, zijn Zoon, ons van alle zonde.

Als we zeggen dat we de zonde niet kennen, misleiden we onszelf en is de waarheid niet in ons. Belijden we onze zonden, dan zal hij, die trouw en rechtvaardig is, ons onze zonden vergeven en ons reinigen van alle kwaad. Als we zeggen dat we nooit gezondigd hebben, maken we hem tot een leugenaar en is zijn woord niet in ons.

Tweede lezing

Uit de Commentaren op de Tweede Brief aan de Korinthiërs van de H. Cyrillus van Alexandrië, bisschop

(Cap. 5, 5 — 6, 2: PG 74, 942-943)

God heeft ons door Christus met zich verzoend en ons de bediening van de verzoening toevertrouwd

Zij, die het onderpand van de Geest bezitten en de hoop op de verrijzenis, en die de toekomstige verwachting reeds als iets tegenwoordigs beschouwen, zeggen, dat zij van nu af niemand meer beoordelen naar het vlees. Want allen zijn wij geestelijk en vreemd aan het vleselijk bederf. Want als de Eniggeborene voor ons oplicht, worden wij in dat Woord zelf, dat alles levend maakt, omgevormd. Zoals wij namelijk in de banden van de dood lagen verstikt, toen de zonde heerste, zo hebben wij het bederf van ons afgeworpen, toen de gerechtigheid van Christus in ons doordrong.

Derhalve leeft niemand meer in het vlees, dat is in de vleselijke zwakheid, waartoe met recht en reden o.a. het bederf gerekend moet worden, als de Apostel eraan toevoegt: Want al hebben wij Christus naar het vlees beoordeeld, thans beoordelen wij Hem zo niet meer. Alsof hij wilde zeggen: Het Woord is vlees geworden en heeft onder ons gewoond, en voor ons aller leven heeft Hij de dood naar vlees het ondergaan, zo hebben wij Hem leren kennen; maar van nu af kennen wij Hem zo niet meer. Want hoewel Hij het vlees behouden heeft – Hij die toch op de derde dag herleefde en bij de Vader verblijft in de hemel – weten wij, dat Hij boven het vlees is uitgestegen: want eenmaal gestorven, sterft Hij niet meer; de dood heeft geen macht meer over Hem. Want dat Hij gestorven is wil zeggen, dat Hij stierf voor de zonde, eens en voorgoed, maar dat Hij leeft, is een leven voor God.

Als Hij zich dan op deze wijze tot voorvechter heeft gemaakt voor ons leven, moeten wij ook zeker zijn voetstappen volgen en worden wij verondersteld niet als in het vlees maar boven het vlees uit te leven. Daarom zegt de H. Paulus zeer terecht: Zo wordt dus wie in Christus is, nieuw geschapen: het oude is voorbij, zie het nieuwe is daar. Want we zijn gerechtvaardigd door het geloof in Christus en de kracht van de vloek is gebroken. Want omdat Hij om ons is verrezen, is de macht van de dood overwonnen. In waarheid en in zijn eigen natuur erkennen wij God, die wij in geest en waarheid vereren, met als Middelaar zijn Zoon, die de hemelse zegeningen van de Vader aan de wereld meedeelt.

Daarom zegt de H. Paulus zo vol wijsheid: Alles is uit God, die zich met ons verzoend heeft door Christus. Want inderdaad is het mysterie van de Menswording, met als gevolg onze vernieuwing, niet buiten de wil van de Vader om. Immers door Christus hebben wij toegang tot Hem gekregen, daar niemand tot de Vader komt, zoals Christus zelf zegt, dan door Hem. Derhalve: Alles is uit God, die ons door Christus met zich verzoende en ons de bediening van die verzoening toevertrouwde.

Lezingen H. Mis 6e zondag van Pasen, jaar C “Als iemand Mij liefheeft zal hij mijn woord onderhouden"

Eerste lezing (Hand. 15, 1-2.22-29)
Uit de Handelingen van de Apostelen.
In die dagen verkondigden enige mensen die van Judea waren gekomen, aan de broeders de leer: “Indien ge u niet naar Mozaïsch gebruik laat besnijden, kunt ge niet gered worden.” Toen hierover onenigheid ontstond en Paulus en Barnabas in een felle woordenwisseling met hen raakten, droeg men Paulus en Barnabas en enkele andere leden van de gemeente op met deze strijdvraag naar de apostelen en oudsten in Jeruzalem te gaan. Deze besloten samen met de hele gemeente enige mannen uit hun midden te kiezen en met Paulus en Barnabas naar Antiochië te sturen: Judas, bijgenaamd Barsabbas en Silas, mannen van aanzien onder de broeders, en hun het volgende schrijven mee te geven: “De apostelen en de oudsten zenden hun broederlijke groet aan de broeders uit de heidenen in Antiochië, Syrië en Cilicië. Daar wij gehoord hebben dat sommigen van ons u door woorden in verwarring hebben gebracht en uw gemoederen hebben verontrust, zonder dat ze van ons enige opdracht hadden gekregen, hebben wij eenstemmig besloten enige mannen uit te kiezen en naar u toe te sturen, in gezelschap van onze dierbare Barnabas en Paulus, mensen die zich geheel en al hebben ingezet voor de naam van onze Heer Jezus Christus. Wij hebben dus Judas en Silas afgevaardigd die ook mondeling hetzelfde zullen overbrengen. De heilige Geest en wij hebben namelijk besloten u geen zwaardere last op te leggen dan het strikt noodzakelijke: namelijk u te onthouden van spijzen die aan afgoden geofferd zijn, van bloed, van verstikt vlees en van ontucht. Als gij uzelf daarvoor in acht neemt zal het u goed gaan. Vaarwel!”

Tweede lezing (Apok. 21, 10-14.22-23)
Uit de Openbaring van de heilige apostel Johannes.
Een engel bracht mij, Johannes in de geest op een zeer hoge berg en toonde mij de heilige Stad, Jeruzalem, terwijl zij van God uit de hemel neerdaalde, stralend van de heerlijkheid Gods; zij schitterde als het kostbaarste gesteente en als kristalheldere jaspis. De Stad was omringd door een zeer hoge muur met twaalf poorten en aan de poorten stonden twaalf engelen; namen waren daarop gegrift, de namen van de twaalf stammen van Israël. Er waren drie poorten op het oosten, drie op het noorden, drie op het zuiden en drie op het westen. En de stadsmuur had twaalf grondstenen en daarop stonden de twaalf namen van de twaalf apostelen van het Lam. Maar een tempel zag ik er niet want God, de Heer, de Albeheerser is haar tempel zoals ook het Lam. En de Stad heeft het licht van zon en maan niet nodig want de luister van God verlicht haar en haar lamp is het Lam.

Evangelie (Joh. 14, 23-29)
Uit het heilig evangelie van onze Heer Jezus Christus volgens Johannes.
.In die tijd zei Jezus tot zijn leerlingen: “Als iemand Mij liefheeft zal hij mijn woord onderhouden; mijn Vader zal hem liefhebben en Wij zullen tot hem komen en verblijf bij hem nemen. Wie Mij niet liefheeft onderhoudt mijn woorden niet; en het woord dat gij hoort is niet van Mij maar van de Vader die Mij gezonden heeft. Dit zeg Ik u terwijl Ik nog bij u ben, maar de Helper, de heilige Geest, die de Vader in mijn Naam zal zenden, Hij zal u alles leren en u alles in herinnering brengen wat Ik u gezegd heb. Vrede laat Ik u na; mijn vrede geef Ik u. Niet zoals de wereld die geeft, geef Ik hem u. Laat uw hart niet verontrust of kleinmoedig worden. Gij hebt Mij horen zeggen: Ik ga heen maar Ik keer tot u terug. Als Gij mij zoudt liefhebben, zoudt gij er blij om zijn dat Ik naar de Vader ga want de Vader is groter dan Ik. Nu, eer het gebeurt, zeg Ik het u, opdat gij, wanneer het gebeurt, zult geloven.”

Introitus Zesde Zondag van Pasen Vocem Jucunditatis

Lectio divina lingua latina Liturgia Horarum Dominica VI Temporis Paschalis De bediening van de Verzoening

Ad Officium lectionis

Lectio altera

Ex Commentário sancti Cyrílli Alexandríni epíscopi in Epístolam secúndam ad Corínthios (Cap. 5, 5 — 6, 2: PG 7, 4, 942-943))

Deus nos per Christum reconciliavit et ministerium reconciliationis nobis attribuit

Qui Spíritus arrham habent, et spe resurrectiónis sunt præditi, hi rem exspectátam tamquam præséntem tenéntes, áiunt se néminem abhinc agnóscere secúndum carnem: cuncti enim spiritáles sumus, et carnáli corruptióne aliéni. Etenim illucescénte nobis Unigénito, in ipsum quod ómnia vivíficat Verbum transformámur. Nempe sícuti mortis vínculis erámus obstrícti regnánte peccáto, ita Christi subintránte iustítia corruptélam abiécimus.

Nemo ítaque iam est in carne, id est in infirmitáte carnáli, cuiúsmodi iure meritóque corrúptio inter cétera intellegénda est, addit: Nam etiámsi novérimus secúndum carnem Christum, nunc tamen iam non nóvimus. Tamquam si dícere vellet: Verbum caro factum est et habitávit in nobis, et pro nostrum ómnium vita mortem secúndum carnem súbiit, atque ita ipsum nóvimus; verúmtamen abhinc iam non agnóscimus. Etiámsi enim carnem rétinet, quippe qui tértia die revíxit, et apud Patrem in cælis versátur, nihilóminus supra carnem esse intellégitur: semel enim mórtuus, iam non móritur, mors illi ultérius non dominábitur. Quod enim mórtuus est, peccáto semel est mórtuus; quod autem vivit, Deo vivit.

Igitur si huiuscémodi ille est qui se fecit vitæ nobis antesignánum, prorsus opórtet nos quoque vestígiis eius insisténtes, non tam in carne quam supra carnem esse reputári. Ergo rectíssime divus Paulus: Si qua in Christo, inquit, nova creatúra, vétera transiérunt, ecce nova facta sunt. Iustificáti enim fúimus per fidem in Christo, et maledictiónis vis désiit. Quandóquidem ille nostri grátia revíxit, calcáta mortis poténtia; verúmque et suápte natúra Deum agnóvimus, cui in spíritu et veritáte cultum impéndimus, mediatóre Fílio, qui supérnas a Patre benedictiónes mundo impertítur.

Quámobrem sapientíssime divus Paulus: Omnia autem, inquit, ex Deo qui sibi nos reconciliávit per Christum. Reápse enim haud præter Patris voluntátem est incarnatiónis mystérium et consectánea huic renovátio. Quippe per Christum nacti áditum sumus cum nemo ad Patrem véniat, ut ípsemet ait: nisi per ipsum. Igitur ómnia ex Deo sunt, qui nos per Christum reconciliávit et ministérium reconciliatiónis attríbuit.

Tweede lezing

Uit de Commentaren op de Tweede Brief aan de Korinthiërs van de H. Cyrillus van Alexandrië, bisschop

(Cap. 5, 5 — 6, 2: PG 74, 942-943)

God heeft ons door Christus met zich verzoend en ons de bediening van de verzoening toevertrouwd

Zij, die het onderpand van de Geest bezitten en de hoop op de verrijzenis, en die de toekomstige verwachting reeds als iets tegenwoordigs beschouwen, zeggen, dat zij van nu af niemand meer beoordelen naar het vlees. Want allen zijn wij geestelijk en vreemd aan het vleselijk bederf. Want als de Eniggeborene voor ons oplicht, worden wij in dat Woord zelf, dat alles levend maakt, omgevormd. Zoals wij namelijk in de banden van de dood lagen verstikt, toen de zonde heerste, zo hebben wij het bederf van ons afgeworpen, toen de gerechtigheid van Christus in ons doordrong.

Derhalve leeft niemand meer in het vlees, dat is in de vleselijke zwakheid, waartoe met recht en reden o.a. het bederf gerekend moet worden, als de Apostel eraan toevoegt: Want al hebben wij Christus naar het vlees beoordeeld, thans beoordelen wij Hem zo niet meer. Alsof hij wilde zeggen: Het Woord is vlees geworden en heeft onder ons gewoond, en voor ons aller leven heeft Hij de dood naar vlees het ondergaan, zo hebben wij Hem leren kennen; maar van nu af kennen wij Hem zo niet meer. Want hoewel Hij het vlees behouden heeft – Hij die toch op de derde dag herleefde en bij de Vader verblijft in de hemel – weten wij, dat Hij boven het vlees is uitgestegen: want eenmaal gestorven, sterft Hij niet meer; de dood heeft geen macht meer over Hem. Want dat Hij gestorven is wil zeggen, dat Hij stierf voor de zonde, eens en voorgoed, maar dat Hij leeft, is een leven voor God.

Als Hij zich dan op deze wijze tot voorvechter heeft gemaakt voor ons leven, moeten wij ook zeker zijn voetstappen volgen en worden wij verondersteld niet als in het vlees maar boven het vlees uit te leven. Daarom zegt de H. Paulus zeer terecht: Zo wordt dus wie in Christus is, nieuw geschapen: het oude is voorbij, zie het nieuwe is daar. Want we zijn gerechtvaardigd door het geloof in Christus en de kracht van de vloek is gebroken. Want omdat Hij om ons is verrezen, is de macht van de dood overwonnen. In waarheid en in zijn eigen natuur erkennen wij God, die wij in geest en waarheid vereren, met als Middelaar zijn Zoon, die de hemelse zegeningen van de Vader aan de wereld meedeelt.

Daarom zegt de H. Paulus zo vol wijsheid: Alles is uit God, die zich met ons verzoend heeft door Christus. Want inderdaad is het mysterie van de Menswording, met als gevolg onze vernieuwing, niet buiten de wil van de Vader om. Immers door Christus hebben wij toegang tot Hem gekregen, daar niemand tot de Vader komt, zoals Christus zelf zegt, dan door Hem. Derhalve: Alles is uit God, die ons door Christus met zich verzoende en ons de bediening van die verzoening toevertrouwde.

Reeks “Oratio super munera - Gebed over de gaven” Zesde zondag van Pasen Beter beantwoorden aan dit sacrament van Gods grote liefde

Christus ontvangt brood en wijn voor de H. Eucharistie

Beter beantwoorden aan dit sacrament van Gods grote liefde

I n l e i d i n g

De teksten van de Gebeden over de gaven verwijzen, uiteraard, dikwijls naar de offerande van (offer)gaven en gebeden. Het zijn de “grondstoffen” voor het sacramentele offer en de eucharistische maaltijd, stoffelijk en geestelijk. In de oratie van deze zondag wordt een derde element toegevoegd: het beeld van het ‘opstijgen tot God’ (Ascendant ad te) dat samenhangt met Psalm 141, 2: “Dirigatur oratio mea sicut incensum in conspectu tuo” - Moge mijn gebed als een reukoffer voor uw Aanschijn opstijgen. Volgens de rubrieken van het Missale Romanum 1962 werd deze psalm door de priester tijdens het bewieroken van het altaar gereciteerd. Daaraan vooraf ging de bewieroking van de offergaven van brood en wijn waarbij de priester zei: “Incensum istud a te benedictum ascendat ad te, Domine: et descendat super nos misericordia tua” – Deze wierook, door U gezegend, stijge tot U op, Heer; en Uw barmhartigheid dale over ons neer. In deze bondige formulering wordt opnieuw die wonderlijke uitwisseling (commercium) uitgedrukt: het offer van brood en wijn, anticiperend op de transsubstantiatie in het Lichaam en Bloed van Christus tijdens de Consecratie, wordt door de Vader beantwoord met een van Zijn meest sublieme hoedanigheden: misericordia, barmhartigheid. Ook al zijn bovengenoemde gebeden en deze rite als zodanig in het MR 1970 niet meer opgenomen, het Algemeen Statuut van MR 1970 formuleert in ieder geval de mogelijkheid van bewieroking alsook de symbolische betekenis ervan: “Dona in altari collocata, et ipsum altare, incensari possunt, ut oblatio Ecclesiæ eiusque oratio sicut incensum in conspectum Dei ascendere significentur” (nr. 51) – De op het altaar geplaatste gaven en het altaar zelf kunnen worden bewierookt, om te beduiden dat de offergave en het gebed van de Kerk als wierook opstijgen voor het Aangezicht van God.

Wat de oratie van het opstijgen van de gebeden en offergaven verwacht, is dat God in zijn overgrote genade priester en gelovigen zuivert en hen het grote mysterie van de goddelijk liefde waardig maakt. Het grote mysterie van de goddelijke liefde is de H. Eucharistie, het Offer van het Nieuwe Verbond, waarin de gebeden van de Kerk met de gebeden van Christus, en haar gaven met de gaven van de H. Eucharistie, het Lichaam en Bloed van Christus, onder de tekenen van brood en wijn, tot God opstijgen.

T e k s t

Missale Romanum – 1970

Ascendant ad te, Domine, preces nostræ cum oblationibus hostiarum,

ut, tua dignatione mundati,

sacramentis magnæ pietatis aptemur.

Altaarmissaal Nederlandse Kerkprovincie – 1979

Heer, laat onze gebeden en offergaven tot U komen;

maak ons in uw goedheid vrij van zonden

om beter te beantwoorden aan dit sacrament van uw grote liefde.

Werkvertaling 

Mogen onze gebeden [tegelijk] met [onze] offergaven (letterlijk: met het brengen (met de aanbiedingen) van de offers, Heer, tot U opstijgen,

opdat/zodat wij, gezuiverd door Uw tot ons afdalende gewaardiging,

geschikt worden gemaakt voor Uw sacramenten van Uw grote liefde.

L i t u r g i s c h e   a n t e c e d e n t e n

De bron van tekstelementen van deze oratio super munera/oblata of oratio secreta gaat terug tot op het Sacramentarium Leonianum, (Verona, Kapittelbibliotheek LXXXV; tweede helft zesde eeuw) 1191 en 181. De oratio als zodanig kwam niet voor in eerdere uitgaven van het Missale Romanum.

S t r u c t u u r a n a l y s e  e n  s t i j l f i g u r e n

1. Ascendant ad te, Domine, preces nostræ cum oblationibus hostiarum,

2a. ut, 2b. tua dignatione mundati,

2a. sacramentis magnæ pietatis aptemur.

De oratie is opgebouwd uit een enkele zin, bestaande uit een hoofdzin (r. 1) in de coniunctivusvorm, gevolgd door een finale / doelaanwijzende resp. consecutieve / gevolghebbende bijzin in de coniunctivusvorm ingeleid door het voegwoord ut (r. 2a), welke wordt onderbroken door de ondergeschikte bijwoordelijke bijzin met aanvullende informatie bij het subject wij (af te leiden uit de persoonsuitgang aptemur) tua dignatione mundati (r. 2b).

Ad 1

Ascendant, mogen zij opstijgen, - prædicaat, 3e pers. meerv. in de coniunctivusvorm van het verbum ascendere, 3, vanwege het wens-/ gebedskarakter van de tekst. Met de plaatsing van dit werkwoord in de optativus aan de spits van de oratie wordt de betekenis ervan krachtig onderstreept. Preces nostræ cum oblationibus hostiarum: tweeledig bij het verbum behorend subject in de twee congruerende nominativusvormen meervoud (preces nostræ) en in nevenschikking een ablativusvorm (oblationibus) in het meervoud, bepaald door het voorzetsel cum, gevolgd door een genitivusvorm (genitivus subiectivus in het meervoud  (hostiarum). 

Ad te, tot U, - object van het prædicaat in de accusativusvorm, bepaald door de præpositie ad (+ acc.): accusativus van richting.

Het begrip oblatio komt uiteraard frequent voor in de ‘orationes super oblata’, de gebeden over de offergaven. Evenals hostia, -æ, f., donum, i, n. en munus, eris, n. verwijst het naar de gaven die voor de H. Eucharistie worden geofferd, naar het Eucharistische gebed zelf, of naar de offerande. In combinatie met de genitivus subiectivus hostiarum kan men in dit geval denken aan de liturgische actio van het offeren, de offerande. Een parallel vinden we in het Gebed over de gaven van de Zevende zondag van Pasen (zondag tussen Hemelvaart van de Heer en Pinksteren): “Suscipe, Domine, fidelium preces cum oblationibus hostiarum”  en in dat van de Achttiende zondag door het jaar: “[…] hostiæ spiritalis oblatione suscepta..” na de offerande van deze  geestelijke offergave te hebben ontvangen.

De tekst van regel 1 verwijst naar het hemelse visioen van de aanbidding van het Lam dat de apostel Johannes zag (Apoc 5, 8): “En toen Hij [het lam]  het boek genomen had, vielen de vier dieren neer voor het Lam;  en ook de vierentwintig oudsten, elk met een citer in de hand en met gouden schalen vol reukwerk – dat zijn de gebeden van de heiligen”. Het gebruik van de præpositie cum in plaats van het nevenschikkende et, drukt uit hoezeer beide – preces et hostias) elementen bij elkaar horen.

Ad 2a

Ut  [ ] sacramentis magnæ pietatis aptemur:

Aptemur,  op-(zo-)dat wij geschikt worden gemaakt, - prædicaat van de finale/consecutieve bijzin dat een wens of mogelijkheid (ut) uitdrukt in de 1^e persoon meervoud coniunctivi præsentis passivi.

Apto, vasthechten, - maken, passend maken,  aanpassen, maar ook voorbereiden, in orde brengen, klaar maken, meestal geconstrueerd met de dativusvorm  en heeft dan ook betekenissen als geschikt maken voor, bekwamen tot, accomoderen, toepassen, dienstig maken, uitrusten met/voor.  Soms wordt de ablativusvorm gebruikt om datgene aan te geven waarmee / waardoor iets geschikt, passend wordt gemaakt of  is voorzien (ablativus instrumentalis). In het woordenboek zult u ook hebben gezien dat aptare/aptari en aptus ook gebruikt wordt in de context van het krijgsbedrijf: aptus exercitus, gereed voor de strijd, en se aptare pugnæ, zich uitrusten voor de strijd.

Sacramentis: bijwoordelijke bepaling op te splitsen in de dativusvorm meervoud van het substantivum sacramentum, vergezeld van twee congruerende genitivusvormen magnæ pietatis: genitivus explicativus. Het meervoud sacramentis zou begrepen kunnen worden als de sacrale rites waarin en waardoor God zijn heilseconomie uitwerkt: slechts door Gods liefdevolle tegemoetkoming gezuiverd kunnen wij geschikt worden gemaakt voor de ‘sacramenten’: de viering van het H. Misoffer zelf en het nuttigen van de Offerspijs (H. Communie). Het begrip sacramenta laat zich derhalve vertalen met werkzame, effectieve riten waardoor de innerlijke herschepping van de christelijke ziel voortgang vindt. De oratie bidt dus als effect van de gebeden die naar God opstijgen  een participeren in een sacraal mysterie dat de kracht bezat ons te transformeren omdat het ons meer doet delen in de Paasgeheimen van Christus:  Zijn Lijden, Sterven en Verrijzen.

Ad 2b

In deze ondergeschikte bijzin is mundati, een participium perfecti passivi, m. meervoud, een bijstelling bij het subject wij van aptemur. Tua dignatione, door Uw liefdevolle nederdaling, lett.: door Uw gewaardiging: bijwoordelijke bepaling in twee congruerende ablativusvormen: ablativus causæ die een oorzaak aanduidt of ablativus instrumentalis die het middel waarmee uitdrukt.     

V o c a b u l a r i u m

Ascendo, accendi, ascensum, 3, op iets stijgen, op iets klimmen, opstijgen, beklimmen. Verwante substantiva: ascensio, -onis f.,  het opstijgen, het opklimmen en ascensus, -us m., het opstijgen, het bestijgen, het beklimmen, en in metonymische zin (betekenisverschuiving): de plaats waar men opstijgt, toegang, opgang, hoogte.  

In de genealogie zijn de ‘ascendentes’, - ium, m., de aanverwanten in opgaande lijn en de descendentes de afstammelingen.

In het Credo wordt van Christus beleden als sluitstuk van de paasmysteries: “[…] et ascendit in cælum, sedet ad dexteram Patris”- Hij is opgevaren ten hemel, zit aan de rechterhand van de Vader.

Het hoogfeest van de Hemelvaart van Christus dat de Kerk de volgende week viert staat op de Romeinse kalender genoteerd als ‘In  Ascensione Domini’ [te lezen als] de liturgische teksten bij het hoogfeest van de Hemelvaart van de Heer. ‘Christi Filii tui ascensio est nostra provectio’ – De Hemelvaart van Christus Uw Zoon is [ook] onze verheffing, zegt het Collectegebed van genoemd hoogfeest.

Dignatio, - onis f. , substantivum bij het deponente verbum dignor, dignatus sum  met betekenissen betekent in actieve zin de achting die men iemand toedraagt, de erkenning van iemands waarde en in passieve zin de achting die men geniet, de gunst waarin men staat.

In de liturgie betekent het begrip op God toegepast: een welwillend zich gewaardigen, zich minzaam neerbuigen, in liefdevolle goedheid afdalen. Vergelijk de lof tot God op onze verlossing in het Exsultet, de paasjubelzang aan het begin van de Paasvigilie: “O mira circa nos pietatis dignatio. O inæstimabilis dilectio caritatis ut servum redimeres, Filium tradidisti” – O hoe wondervol  is de afdaling van uw liefde  jegens ons.  O onwaardeerbare liefdesuiting: om de slaaf vrij te kopen hebt Gij de Zoon prijsgegeven.

Het begrip dignatio moet niet worden verward met het substantivum dignitas, -atis f. dat betekenissen heeft als het waardig zijn, de waarde, verdienste, bijvoorbeeld laudare aliquem pro dignitate: iemand vanwege zijn verdienste prijzen (Cicero); dignitas consularis, de waardigheid van het ambt van consul. In metonymische zin (betekenisverschuiving): 1.  uiterlijke waardigheid, uiterlijk eer, achting, rang, aanzien, bijv., altus dignitatis gradus, hoge rang (van waardigheid) en 2. innerlijke waarde, eerwaardigheid, bijv. agere cum dignitate, met waardigheid handelen; dignitatem servare, [zijn] waardigheid bewaren; res non habet dignitatem de zaak komt niet met de waardigheid overeen  (Cicero). Het meervoud dignitates betekent ereambten

Pietas, - atis, f. : ook pietas kent een dubbele beweging: de natuurlijke liefde van de vader / de moeder voor hun kinderen en de respectvolle wederliefde van de kinderen voor hun ouders (piëteit) als ook de liefdevolle bejegening van de naasten.

Binnen de antieke Romeinse godencultus was “Pietas” een personificatie van de liefde tot de mensen en van de Romeinse deugd Pietas, de staat en de eerbied voor de goden (vroomheid). Pietas bevatte 3 elementen: geloof in de goden, trouw aan het vaderland en respect voor de ouders. Pietas werd voorgesteld als voor een altaar staand, met de linkerarm in de hoogte geheven, terwijl zij in de rechterhand een offerschaal houdt, ofwel strekt zij met een omsluierd achterhoofd haar beide handen uit, alsof zij tot de goden bidt. Om haar betrekking tot de vrome liefde van kinderen voor hun ouders aan te duiden staat een ibis of een ooievaar aan haar voeten. Deze godin stond vaak afgebeeld op de keerzijde van Romeinse munten met vrouwen van de keizerlijke familie aan de voorzijde, daar pietas een passende deugd was voor keizerlijke vrouwen (bv. Flavia Maximiana Theodora). De keizerlijke vrouwen staan soms zelfs op de munten met het uiterlijk van de godin. 

Dit klassieke begrip kreeg een nieuwe christelijke betekenis in de relatie tussen Schepper-God-Vader en schepselen-mensen-kinderen en duidt de vaderlijke genegenheid en liefdevolle maar tegelijk gezaghebbende zorg van vader naar kind (en op deze wijze was het synoniem met misericordia en clementia) aan en omgekeerd de liefdevolle kinderlijke gehoorzaamheid met inbegrip van natuurlijke ontzag. Pietas is een van de zeven Gaven van de Heilige Geest (verg. KKK 733-736; Jes. 11,2) waardoor wij liefdevol en terecht dankbaar zijn ten opzichte van onze ouders, verwanten en medeburgers, en ook tegenover alle mensen voor zover zij God toebehoren of godvrezend zijn. Ten opzichte van de Moeder Gods en de Heiligen komen daar de aspecten van vrome verering en piëteit bij.  Kort samengevat “pietas” duidt op het vervullen van godsdienstige plichten. Op God toegepast echter, betekent pietas gewoonlijk Zijn genadige liefde jegens ons. In de oraties van het Romeins Missaal komt het substantivum komt in verbindingen als: pietatis tuæ clementia, pietas tua, pietas continua, immensa en ook als pleonasme: tuæ bonitatis pietas. 

C o m m e n t a a r
Inmiddels zijn vele gebeden over de offergaven op dit weblog aan de orde gekomen. Iedere keer wordt daarin de kern van ons geloof besproken. Christus is omwille van ons heil op aarde gekomen en heeft zijn aardse leven gegeven omwille van onze zonden.
Op Witte Donderdag herdenken wij de instelling van het Sacrament van de Heilige Eucharistie. Iedere keer als wij de Eucharistie vieren vindt het wonder plaats dat de gaven van brood en wijn, die wij offeren, door Gods genade veranderen in zijn Lichaam en Bloed.
Onze gebeden stijgen op tot God (opwaarts) en Gods genade daalt op ons neer (neerwaarts). Er is met ander woorden een wisselwerking. In de oratie van vandaag komen zowel de opwaartse beweging (onze gebeden stijgen op – ascendant) als de neerwaartse beweging (gezuiverd door Uw tot ons afdalende gewaardiging - tua dignatione mundati) fraai aan de orde.
Hierbij past ook het gebruik van wierook. Wierook drukt eerbied uit voor het mysterie van Gods aanwezigheid onder ons. Al voor de christelijke tijden werd wierook gebruikt, als middel om de goden gunstig te stemmen. In het antieke Kanaän werd wierook gebruik in de Baalsriten. In de Joodse tempeldienst bevond zich voor het gordijn van het Allerheiligste het rookofferaltaar waar ’s morgens en ’s avonds een rookoffer met wierook gebracht werd. Wierook en mirre worden in het Oude Testament vaak genoemd.
De vroege christenen wezen de goddelijke verering van de keizer af en werden daarom vervolgd. Wierook werd door hen alleen bij begrafenissen gebruikt. Doorslaggevend voor de invoering van wierook in de christelijke kerkdiensten was de reorganisatie van de kerkleiding door keizer Constantijn.
De geurende rook van de smeulende wierookhars wordt tijdens de mis in de katholieke en orthodoxe kerk sinds ca. 500 n.Chr. tot heden vanuit wierookvaten verspreid als symbool voor het ten hemel opstijgende gebed. Het gaat dan meestal om een mengsel van wierook en andere rookmiddelen b.v. benzoë, mirre, galbanum, zistrose, styrax, laurier enz.
Wanneer tijdens de uitvaartliturgie een overledene bewierookt wordt, verwijst dat naar de opname van de overleden in het mysterie van God. Ook bewieroken we de Bijbel, de offergaven van Brood en Wijn en soms zelfs de mensen die in de kerk zijn. “Laat onze gebeden en offergaven tot U komen; maak ons in uw goedheid vrij van zonden”. God is bij ons!

Collectegebed zesde zondag van Pasen "In alles getuigen van hetgeen wij nu gedenken".

 "In alles getuigen van hetgeen wij nu gedenken".

I n l e i d i n g

“Deze dagen van vreugde” waarvan het collectegebed spreekt, zijn de dagen van Pinksteren, de vijftig heilige dagen van Pasen tot Pinksteren, de “grote” week die geen zeven dagen telt maar zeven weken en waarvan de vijftigste dag de afsluiting vormt,  zoals de octaafdag  de week van zeven dagen afsluit. Deze “sabbata sabbatorum” golden voor de kerkvaders als dagen van zuiver religieuze vreugde en niemand mocht door oefeningen van boete “aan de feestelijkheid van de geestelijke vreugde afbreuk doen” (Hilarius van Poitiers, + 367). Elke dag van deze periode was en is aan de Verrijzenis gewijd. “Aan Hem [Christus] danken de kinderen van het licht hun geboorte tot eeuwig leven. Aan Hem danken Gods uitverkoren hun toegang tot het Rijk der hemelen. Want door zijn sterven zijn wij van de dood verlost, door zijn verrijzenis zijn ook wij ten leven opgewekt. Vreugde om het Paasfeest vervult ons, mensen die op aarde wonen, vreugde vervult de Engelen in de hemel” (Prefatie II van Pasen).

Daarom zegt het collectegebed dat wij deze dagen van vreugde ter ere van de verrezen Heer vieren.

T e k s t

Missale Romanum 1970

Fac nos, omnipotens Deus, hos lætitiæ dies,

quos in honorem Domini resurgentis exsequimur,

affectu sedulo celebrare,

ut quod recordatione percurrimus semper in opere teneamus.

Altaarmissaal Nederlandse Kerkprovincie 1979

Almachtige God, geef dat wij deze blijde dagen

ter ere van de verrijzenis van de Heer  met toewijding vieren,

om in alles wat wij doen te getuigen van hetgeen wij nu gedenken.

Werkvertaling

Geef, almachtige God, geef dat wij deze blijde dagen

die wij ter ere van de verrezen Heer voltrekken

met ijverige liefde vieren,

opdat/zodat wij hetgeen wij in onze herinnering  koesteren, altijd in onze werkzaamheid

/ werken bewaren / vasthouden.

L i t u r g i s c h e   a n t e c e d e n t e n

Het collectegebed van deze zondag is een centonisatie [“lappendeken”], samengesteld uit tekstfragmenten ontleend aan oraties in het oude Sacramentarium Veronese (Leonianum, Verona, kapittelbibliotheek LXXXV) tweede helft 6e eeuw en in het Gelasianum Vetus (Vat. Reg. Lat. 316 ) eerste helft 8e eeuw. Het is een geheel nieuwe compositie die niet in de preconciliaire missaals voorkwam.

S t r u c t u u r a n a l y s e  e n  s t i j l v o r m e n

1. Fac nos, omnipotens Deus, hos lætitiæ dies,

quos in honorem Domini resurgentis exsequimur,

affectu sedulo celebrare,

2. ut quod recordatione percurrimus semper in opere teneamus.

Ad 1

De oratie opent met de imperativusvorm van het verbum facere, doen, maken, bewerken. De plaatsing van het gezegde aan de kop van de oratie en in de gebiedende wijs, geeft een zekere intensiteit aan, een sterk aandringen.

Omnipotens Deus, congruerende vocativusvormen, anaklese : God wordt niet aangesproken als bijvooorbeeld Bewerker van heilsdaden, maar in zijn kwaliteit van almacht. Het Credo, de geloofsbelijdenis van de Kerk, begint ook met het belijden van de almacht van God: deze is universeel en liefdevol als een Vader (“Ik geloof in God, de almachtige Vader, Schepper van hemel en aarde…”) regerend. Het is een echo van de belijdenis van Job: “Inderdaad, Gij kunt alles, voor U is niets onuitvoerbaar” (42, 2). Dat hield de Engel Gabriël ook Maria voor toen zij zich afvroeg hoe een kind te zullen ontvangen zonder toedoen van een man: “   Voor God is niets onmogelijk” (Lk 1,37; zie ook Gen 18,14).

Het beroep op de almacht van God is het motief van de eigenlijke bede in deze oratie.

Fac nos celebrare: accusativus cum infinitive-constructie (a.c.i.): geef/bewerk dat wij vieren.

Nos vormt binnen deze constructie de subjectsaccusativus en hos dies de objectsaccusativus.

Affectu sedulo: bijwoordelijke bepaling in de ablativusvorm van congruerende substantivum- en adiectivusvorm waarmee een wijze, een modus, wordt uitgedrukt.

Zoals gezegd: object van de werkwoordengroep fac…celebrare is de woordgroep hos lætitiæ dies, deze dagen van blijdschap, waarbij de genitivus lætitiæ de congruerende accusativusvormen hos…dies nader verklaart: genitivus explicativus. In deze woordgroep is een hyperbaton opgesloten: de twee samenhangende begrippen hos…dies worden uiteen geplaatst door de genitivusvorm lætitiæ.

De hoofdzin Fac…celebrare wordt onderbroken door de relatieve bijzin quos…exsequimur waarbij quos het eerder genoemde hos als antecedent heeft.

Exsequimur, wij vieren, voltrekken, voeren uit: prædicaatsvorm, stilistisch mooi aan het einde van de bijzin geplaatst, 1e persoon meervoud in het præsens passivi van het deponens exsequi.

In honorem Domini resurgentis : bijwoordelijke bepaling, samengesteld uit de woordgroep in honorem (præpositum in plus accusativusvorm honorem) gevolgd door de twee congruerende genitivusvormen Domini resurgentis (genitivus explicativus).

Men zou met betrekking tot de genitivusvormen Domini resurgentis zich kunnen afvragen waarom hier het ppa [participium præsentis activi] resurgentis  is gebruikt dat de verrijzenis als een tegenwoordige gebeurtenis weergeeft.

Het collectegebed is een centonisatie van tekstfragmenten. Het begrip Domini resurgentis gaat terug op een prefatie uit het Sacramentarium Veronese waarvan de beginzin luidt: Vere dignum: post illos enim lætitiæ dies, quos in honorem Domini a mortuis resurgentis et in cælos ascendentis exigimus… [Truly is it fitting…: for after those days of joy which we spend in honor of the Lord’s rising from the dead and ascending into heaven….]

Het weglaten van de toevoeging a mortuis in de herziene postconciliaire oratie maakt het ppa wat los van de historische context. Niettemin is het gebruikte begrip theologisch te duiden: Christus is eens en voor altijd op een bepaald moment verrezen in de geschiedenis. Hij is het Hoofd van zijn Mystiek Lichaam, de Kerk. Iedere gedoopte is een lidmaat van het Mystieke Lichaam. Zij vormen met Christus de Totus Christus, de gehele Christus (St. Augustinus). De met het Hoofd verbonden ledematen zijn met Christus in het waterbad van het Doopsel “begraven” en zullen met Hem verrijzen als vrucht van de Verlossing. Dit verlossingswerk is nog in volle gang, het verrijzen van de Totus Christus derhalve ook. Christus is door zijn verrijzenis de Eersteling die uit de doden is opgestaan en als God-Mens verheerlijkt, terwijl de ledematen moeten wachten op de uiteindelijke verrijzenis op de jongste dag. Men zou dus kunnen stellen dat zolang het verlossingswerk van Christus voortduurt en de gelovigen deelhebben aan zijn Paasmysterie “Christus verrijzende” is. Het prefix re- in het participium præsentis activi is dus terecht en duidt immers op een handeling of gebeurtenis die opnieuw plaatsvindt.

Ad 2

finale/doelaangevende of consecutieve/gevolghebbende bijzin, ingeleid door het voegwoord ut dat de coniunctivusvorm van het verbum tenere oproept vanwege het wenskarakter. Semper: bijwoordelijke bepaling van tijd bij het gezegde teneamus. In opere: bijwoordelijke bepaling samengesteld uit het præpositum in + ablativusvorm: ablativus loci.

Het zinsdeel quod recordatione percurrimus is een afhankelijke bijzin van het verzwegen antecedent id, illud of istud waarvan quod het betrekkelijk voornaamwoord is. Recordatione: bijwoordelijke bepaling bij het verbum percurrimus in de ablativusvorm: locativus.

Deze finale/consecutieve bijzin is een uitbreiding van de eigenlijke bede van r. 1: [op]-/ [zo]dat wij hetgeen wij in onze herinnering  koesteren, altijd in onze werkzaamheid

/ werken bewaren / vasthouden

B e k n o p t  v o c a b u l a r i u m

Affectus betekent “een staat of dispositie van het lichaam of de geest, gesteldheid, gemoedsstemming” of “affectie” in de zin van liefde, hartstocht, verlangen, gevoel” enz. Sedulus  is “bezig, ijverig, bedrijvig, zorgvuldig”. Er bestaat ook een adverbium (bijwoord), sedulo.  Het begrip “affectu sedulo” zouden we kunnen vertalen met “bezige liefde”, “ijverige liefde”. Teneo heeft connotaties van “grijpen”, zowel in fysieke (vastgrijpen, aanvatten, vastehouden, bewaren) als in intellectuele zin (vatten, begrijpen, omvatten). Recordatio is “een terugroepen in de geest”. Het betekent iets terugbrengen naar, of iets teruggeven aan het hart (cor).

C o m m e n t a a r

In het collectegebed worden wij opgeroepen in onze herinnering en ons hart de genadegaven te bewaren die zo belangrijk zijn dat we daaraan hier en nu concreet gehoor moeten geven. Zeer zeker geldt dit tijdens de H.Mis wanneer de priester doet wat de Heer ons als Kerk heeft bevolen te doen: “Doet dit tot gedachtenis (commemoratio) aan Mij” .

Recordatio en memoria

De H. Augustinus van Hippo (+  430) legt een verband tussen recordatio en memoria in zijn brief aan zijn jeugdvriend Nebridius die zich tegelijk met hem bekeerde (Epistola 7). Voor Augustinus was de herinnering de plaats van de ontmoeting  tussen de eigen persoon (het ik) en God in wat hij noemt beata vita, het “gelukzalige leven”, dat verwijst naar het geluk dat voortkomt uit de eenheid met God.

Zoekend naar een manier om het mysterie van de H. Drieëenheid  uit te leggen en de weerspiegeling van de Drie-eenheid in de mens terug te zien, verpersoonlijkt Augustinus  herinnering, verstand en wil, waarbij de herinnering terugvoert naar God de Vader. Voor Augustinus was de herinnering zowel de plaats van het ik als het vermogen tot gewaarwording van hetgeen het hier en nu verbindt met het verleden en de toekomst. De herinnering is daarom een soort “verdwijnpunt”, dat voortdurend wegglipt naar het verleden. Het is ook het punt, waar het ik en God  elkaar vinden. God zelf belet dat Hij voor ons verdwijnt tot minder dan een herinnering.

Onze liturgische commemoratie gedurende de H. Mis is meer dan een eenvoudige “herinnering van dingen uit het verleden”. De Verrijzenis van de Heer (die volgens sommigen wordt gesymboliseerd door de hereniging van Christus’ Lichaam en Bloed wanneer de priester een klein partikel van de gebroken Hostie in de kelk laat vallen) betekent dat ook wij, zelfs in dit leven op aarde, verrijzen in Hem. Wij zijn verrezen, verrijzen, en staan op het punt te verrijzen.

We moeten concreet en dankbaar gehoor geven aan de gave van het leven,  de gave van beeld van God te zijn, de gave van de waardigheid die dit beeld ons geeft, de gave die de Heer ons schonk door opnieuw de weg te openen van het delen in het leven van de Drie-eenheid en de zalige aanschouwing van God. Goede werken door ons verricht in liefde en in bewuste eenheid met Christus, zijn zowel onze daden als Zijn daden.

Wanneer we in oprechte liefde werken van barmhartigheid verrichten, ervaren we dat als een bevrijding, een vrij worden van het verleden, het heden en zelfs van de toekomst. Christenen herinneren zich en gedenken wie zij zijn door zich aan Christus over te geven, ook in het dienen van anderen.

Herdenk de Paasmysteries met werkzame liefde. 

Onder dank  en met toestemming deels ontleend aan Father J. Zuhlsdorf