John Henry Newman 1801-1890 The Church of the Fathers – 9. Conversion of Augustine

Capita selecta

Chapter 9. Conversion of Augustine

2.

But let us consider what his misery was;—it was that of a mind imprisoned, solitary, and wild with spiritual thirst; and forced to betake itself to the strongest excitements, by way of relieving itself of the rush and violence of feelings, of which the knowledge of the Divine Perfections was the true and sole sustenance. He ran into excess, not from love of it, but from this fierce fever of mind. "I sought what I might love," he says in his Confessions, "in love with loving, and safety I hated, and a way without snares. For within me was a famine of that inward food, Thyself, my God; yet throughout that famine I was not hungered, but was without any longing for incorruptible sustenance, not because filled therewith, but the more empty, the more I loathed it. For this cause my soul was sickly and full of sores; it miserably cast itself forth, desiring to be scraped by the touch of objects of sense."—iii. 1.

"O foolish man that I then was," he says elsewhere, "enduring impatiently the lot of man! So I fretted, sighed, wept, was distracted; had neither rest nor counsel. For I bore about a shattered and bleeding soul, impatient of being borne by me, yet where to repose it I found not; not in calm groves, nor in games and music, nor in fragrant spots, nor in curious banquetings, nor in indulgence of the bed and the couch, nor, finally, in books or poetry found it repose. All things looked ghastly, yea, the very light. In groaning and tears alone found I a little refreshment. But when my soul was withdrawn from them, a huge load of misery weighed me down. To Thee, O Lord, it ought to have been raised, for Thee to lighten; I knew it, but neither could nor would; the more, since when I thought of Thee, Thou wast not to me any solid or substantial thing. For Thou wert not Thyself, but a mere phantom, and my error was my God. If I offered to discharge my load thereon, that it might rest, it glided through the void, and came rushing down against me; and I had remained to myself a hapless spot, where I could neither be, nor be from thence. For whither should my heart flee from my heart? whither should I flee from myself? whither not follow myself? And yet I fled out of my country; for so should mine eyes look less for him, where they were not wont to see him."— iv. 12.

He is speaking in this last sentence of a friend he had lost, whose death-bed was very remarkable, and whose dear familiar name he apparently has not courage to mention. "He had grown up from a child with me," he says, "and we had been both schoolfellows and play-fellows." Augustine had misled him into the heresy which he had adopted himself, and when he grew to have more and more sympathy in Augustine's pursuits, the latter united himself to him in a closer intimacy. Scarcely had he thus given him his heart, when God took him.

"Thou tookest him," he says, "out of this life, when he had scarce completed one whole year of my friendship, sweet to me above all sweetness in that life of mine. A long while, sore sick of a fever, he lay senseless in the dews of death, and being given over, he was baptized unwitting; I, meanwhile little regarding, or presuming that his soul would retain rather what it had received of me than what was wrought on his unconscious body."

The Manichees, it should be observed, rejected baptism. He proceeds: "But it proved far otherwise; for he was refreshed and restored. Forthwith, as soon as I could speak with him (and I could as soon as he was able, for I never left him, and we hung but too much upon each other), I essayed to jest with him, as though he would jest with me at that baptism, which he had received, when utterly absent in mind and feeling, but had now understood that he had received. But he shrunk from me, as from an enemy; and with a wonderful and sudden freedom bade me, if I would continue his friend, forbear such language to him. I, all astonished and amazed, suppressed all my emotions till he should grow well, and his health were strong enough for me to deal with him as I would. But he was taken away from my madness, that with Thee he might be preserved for my comfort: a few days after, in my absence, he was attacked again by fever, and so departed."

3.

From distress of mind Augustine left his native place, Thagaste, and came to Carthage, where he became a teacher in rhetoric. Here he fell in with Faustus, an eminent Manichean bishop and disputant, in whom, however, he was disappointed; and the disappointment abated his attachment to his sect, and disposed him to look for truth elsewhere. Disgusted with the licence which prevailed among the students at Carthage, he determined to proceed to Rome, and disregarding and eluding the entreaties of his mother, Monica, who dreaded his removal from his own country, he went thither. At Rome he resumed his profession; but inconveniences as great, though of another kind, encountered him in that city; and upon the people of Milan sending for a rhetoric reader, he made application for the appointment, and obtained it. To Milan then he came, the city of St. Ambrose, in the year of our Lord 385.

Ambrose, though weak in voice, had the reputation of eloquence; and Augustine, who seems to have gone with introductions to him, and was won by his kindness of manner, attended his sermons with curiosity and {148} interest. "I listened," he says, "not in the frame of mind which became me, but in order to see whether his eloquence answered what was reported of it: I hung on his words attentively, but of the matter I was but an unconcerned and contemptuous hearer."—v. 23. His impression of his style of preaching is worth noticing: "I was delighted with the sweetness of his discourse, more full of knowledge, yet in manner less pleasurable and soothing, than that of Faustus." Augustine was insensibly moved: he determined on leaving the Manichees, and returning to the state of a catechumen in the Catholic Church, into which he had been admitted by his parents. He began to eye and muse upon the great bishop of Milan more and more, and tried in vain to penetrate his secret heart, and to ascertain the thoughts and feelings which swayed him. He felt he did not understand him. If the respect and intimacy of the great could make a man happy, these advantages he perceived Ambrose to possess; yet he was not satisfied that he was a happy man. His celibacy seemed a drawback: what constituted his hidden life? or was he cold at heart? or was he of a famished and restless spirit? He felt his own malady, and longed to ask him some questions about it. But Ambrose could not easily be spoken with. Though accessible to all, yet that very circumstance made it difficult for an individual, especially one who was not of his flock, to get a private interview with him. When he was not taken up with the Christian people who surrounded him, he was either at his meals or engaged in private reading. Augustine used to enter, as all persons might, without being announced; but after staying awhile, afraid of interrupting him, he departed again. However, he heard his expositions of Scripture every Sunday, and gradually made progress.

He was now in his thirtieth year, and since he was a youth of eighteen had been searching after truth; yet he was still "in the same mire, greedy of things present," but finding nothing stable.

"Tomorrow," he said to himself, "I shall find it; it will appear manifestly, and I shall grasp it: lo, Faustus the Manichee will come and clear every thing! O you great men, ye academics, is it true, then, that no certainty can be attained for the ordering of life? Nay, let us search diligently, and despair not. Lo, things in the ecclesiastical books are not absurd to us now, which sometime seemed absurd, and may be otherwise taken and in a good sense. I will take my stand where, as a child, my parents placed me, until the clear truth be found out. But where shall it be sought, or when? Ambrose has no leisure; we have no leisure to read; where shall we find even the books? where, or when, procure them? Let set times be appointed, and certain hours be ordered for the health of our soul. Great hope has dawned; the Catholic faith teaches not what we thought; and do we doubt to knock, that the rest may be opened? The forenoons, indeed, our scholars take up; what do we during the rest of our time? why not this? But if so, when pay we court to our great friend, whose favours we need? when compose what we may sell to scholars? when refresh ourselves, unbending our minds from this intenseness of care?

"Perish every thing: dismiss we these empty vanities; and betake ourselves to the one search for truth! Life is a poor thing, death is uncertain; if it surprises us, in what state shall we depart hence? and when shall we learn what here we have neglected? and shalt we not rather suffer the punishment of this negligence? What if death itself cut off and end all care and feeling? Then must this be ascertained. But God forbid this! It is no vain and empty thing, that the excellent dignity of the Christian faith has overspread the whole world. Never would such and so great things be wrought for us by God, if with the body the soul also came to an end. Wherefore delay then to abandon worldly hopes, and give ourselves wholly to seek after God and the blessed life? But wait: even those things are pleasant; they have some and no small sweetness. We must not lightly abandon them, for it were a shame to return again to them. See, how great a matter it is now to obtain some station, and then what should we wish for more? We have store of powerful friends; if nothing else offers, and we be in much haste, at least a presidency may be given us; and a wife with some fortune, that she increase not our charges; and this shall be the bound of desire. Many great men, and most worthy of imitation, have given themselves to the study of wisdom in the state of marriage."—vi. 18, 19.

27 augustus Gedachtenis van de heilige Monica Spiegel voor alle moeders en vrouwen die het zwaar hebben in hun zorgen voor hun naasten

Spiegel voor moeders en vrouwen die het zwaar hebben in hun zorgen voor hun naasten

De heilige Monica is een bijzonder opmerkelijke vrouwengestalte in de geschiedenis van de Kerk en dat niet alleen omdat ze de moeder van een beroemde zoon, de heilige Augustinus, was, maar omdat zij door haar voorbeeld van geloof en vertrouwen voor alle tijden tot een spiegel werd voor die moeders en vrouwen die het zwaar hebben in hun zorgen voor hun kinderen, voor hun naasten. Haar leven is uit de geschriften van de heilige Augustinus goed bekend. Deze beschrijft haar als een vrouw met buitengewone bekwaamheden en genadegaven, maar tegelijk als menselijk, eenvoudig, ja, moederlijk.

Monica werd in 331 in Tagaste, een stad in Noord-Afrika in het gebied van het huidige Algerije, geboren. In die tijd was dit een buitengewoon vruchtbare, bloeiende streek met aantrekkelijke steden en was Tagaste een knooppunt van belangrijke handelswegen. Monica stamde uit een welgestelde familie die een klein landgoed bezat. De opmerking van de H. Augustinus dat hij van “arme ouders“ afstamde moet niet begrepen worden als “behoeftig“ in de huidige betekenis van het woord. Toentertijd beschouwde een bezitter van een klein landgoed zich ook als arm in vergelijking met de onmetelijke rijkdom van grootgrond-bezitters.

De familie vertegenwoordigde weliswaar de middenstand van de Afrikaanse oorsprong, maar was Romeins van cultuur en taal. Het waren gelovige, maar ook ijverige christenen. Monica werd zoals toen gebruikelijk tamelijk streng opgevoed door een huisslavin, die het volste vertrouwen van haar heer genoot. Zij bracht Monica matigheid en bescheidenheid bij en leerde haar ook zich te onthechten aan wereldse goederen.

Ofschoon uit een christelijke familie afkomstig was Monica met een heiden, Patricius, gehuwd. Huwelijken tussen heidenen en christenen schijnen in die tijd frequent te zijn voorgekomen. De heidenen stonden niet meer vijandig tegenover de christenen, maar duldden dat de vrouwen hun geloof beleefden en hun kinderen christelijk opvoedden.

Monica´s huwelijksleven was blijkbaar niet zo heel eenvoudig. Patricius was opvliegend van aard en nam het ook niet zo nauw met de echtelijke trouw. Maar Monica won door haar vriendelijk karakter en de rust waarmee ze haar mening naar voren wist te brengen, de achting van haar echtgenoot.

Toen Augustinus, vermoedelijk als eerste zoon, het levenslicht zag was zij 23 jaar oud; zij kreeg minstens nog een zoon en een dochter, Navigius en Perpetua. Bij alle moeilijkheden die haar huwelijk meebracht verloor zij nooit de moed, maar bleef hopen en bidden om de bekering van haar man hetgeen zij later onophoudelijk voor haar zoon bleef doen. En daadwerkelijk werd Patricius in 370 in het doopregister ingeschreven. Het jaar daarop stierf hij, nadat hij het H.Doopsel had ontvangen.

St. Monica filmpje

27 augustus H. Monica - Liturgia Horarum

Monica werd in 331 te Tagaste in Noord-Afrika geboren uit christelijke ouders. Op jeugdige leeftijd werd zij aan een zekere Patricius ten huwelijk gegeven. Een van haar kinderen was Augustinus, voor wiens bekering zij onder tranen tot God heeft gebeden. Zij is het voorbeeld van een goede moeder, die haar geloof versterkte door gebed en ervan getuigde door een deugdzaam leven. Zij stierf te Ostia in 387.

Uit de Belijdenissen van de heilige Augustinus, bisschop van Hippo († 430)

Wij smachten naar de hemelse waterstromen.

Toen de dag aanstaande was waarop Monica uit dit leven zou scheiden - een dag die U, God, bekend was, maar ons niet - was het door U, naar ik geloof, op een verborgen wijze zo geregeld dat alleen zij en ik aan een venster geleund stonden, vanwaar men uitzicht had op de binnentuin van het huis dat wij bewoonden, daar in Ostia, aan de Tiber.
Ver van alle drukte en na de inspanning van de lange tocht verzamelden wij krachten voor de zeereis. Wij spraken dan samen, wij alleen; het was heerlijk.
‘Wij vergaten wat achter ons lag en reikten naar wat vóór ons lag’ (vgl. Fil. 3, 13); zo vroegen wij ons af in tegenwoordigheid van U die de waarheid zijt, hoe het eeuwig leven van de heiligen zou zijn, ‘dat geen oog heeft gezien en dat geen oor heeft gehoord en dat in geen mensenhart is opgekomen’ (1 Kor. 2, 9). Wij smachtten evenwel met de mond van ons hart naar de hemelse waterstromen uit uw bron, de bron van het leven die bij U is (vgl. Ps. 36 (35), 10).
Over dergelijke dingen sprak ik, zij het niet precies op deze wijze en met deze woorden. Maar Gij weet het, Heer: toen wij op die dag zo spraken en deze wereld met al haar genoegens intussen voor ons haar waarde verloor, zei mijn moeder: ‘Jongen, wat mij betreft, mij kan niets meer in dit leven bekoren. Ik weet niet wat ik hier nog te doen heb en waarom ik hier nog zou zijn, want ik heb in deze wereld niets meer te verwachten. Eén ding was er waarom ik iets langer in dit leven wilde blijven: jou vóór mijn dood als katholiek christen te zien. Dit verlangen heeft God bovenmate vervuld, want ik zie je nu als zijn dienaar die zelfs aan aards geluk verzaakt. Wat doe ik hier nog?’
Wat ik haar hierop geantwoord heb, kan ik mij niet goed meer herinneren. Wel weet ik dat zij nauwelijks vier of vijf dagen later met koorts op bed lag. Tijdens haar ziekte verloor zij op zekere dag het bewustzijn en werd zij korte tijd aan haar omgeving onttrokken. Wij snelden toe, maar spoedig kwam zij weer bij kennis en zag ze mij en mijn broer bij haar staan. Toen zei ze ons, alsof ze iets zocht: ‘Waar was ik toch?’
Toen zij ons daarna aankeek en zag hoe bedroefd en verslagen wij waren, sprak zij: ‘Jullie moeten je moeder hier begraven.’ Ik was sprakeloos en bedwong mijn tranen. Mijn broer echter begon te spreken en drukte de wens uit dat zij niet in den vreemde, maar in haar vaderland zou sterven, want dat was het beste. Toen zij dit hoorde, wierp zij een bezorgde blik op hem, omdat hij zoiets kon verlangen. Daarna keek ze mij aan en zei: ‘Hoor eens wat hij zegt.’ Een ogenblik later richtte ze zich tot ons beiden: ‘Begraaf dit lichaam waar dan ook, maak je daarover geen zorgen. Maar dit ene vraag ik jullie: gedenk mij bij het altaar van de Heer, waar ter wereld je ook zult zijn.’ Nadat zij dit verlangen zo goed als zij kon had uitgesproken, zei ze niets meer; haar ziekte verergerde en sloopte haar krachten.

Getijdengebed Sint Augustinus over zijn moeder, de H. Monica

Liturgia Horarum – Getijdengebed 

27 augustus – H. Monica

Lezing uit de “Belijdenissen” van de H. Augustinus, bisschop

 Laten we ons bezighouden met de eeuwige Wijsheid

Toen de dag naderde, waarop zij uit dit leven zou heengaan -  die dag was U bekend, maar niet aan ons – gebeurde het, zoals ik geloof volgens uw geheime verborgen wegen geleid, dat wij beiden aan een venster stonden geleund, vanwaar wij een uitzicht hadden op de binnentuin van ons huis, daar bij Ostia aan de Tiber, waar wij, ver verwijderd van alle gewoel, na de last van een lange reis op krachten wilden komen voor onze zeereis. Wij spraken dan heel hartelijk met elkaar, en vergetend wat achter ons lag, maar uitziende naar wat voor ons lag, vroegen wij ons af in de tegenwoordigheid van de Waarheid die Gij zijt, hoe het eeuwig leven van de heiligen zou zijn, dat geen oog heeft gezien noch een oor heeft gehoord noch ooit in een mensenhart is opgekomen. Maar wij openden gretig de mond van ons hart naar die hemelse wateren van uw bron, de bron des levens, die bij U is.

Dit soort dingen zei ik, al was het dan niet onder deze vorm en met deze woorden, maar toch weet Gij, Heer dat op die dag – toen wij dergelijke dingen bespraken en deze wereld voor ons onder dat gesprek zijn waarde verloor met al haar genietingen – zij toen zei: “Mijn zoon, wat mij betreft, niets in dit leven kan mij nog voldoening geven.  Wat ik hier nog moet doen of waarom ik hier ben, weet ik niet, nu ik niets meer in deze wereld verwacht. Eén ding was er nog, waarom ik nog een tijdje in dit leven wilde blijven, namelijk u te zien als katholiek christen vóór ik zou sterven. Meer dan dat heeft God mij gegeven, zodat ik mag zien, dat gij met verachting van alle aards geluk zijn dienaar zijt. Wat doe ik dan nog hier?”

Ik kan me niet goed meer herinneren, wat ik haar hierop antwoordde, maar binnen vijf dagen of iets meer hierna kwam ze op bed te liggen met koorts. Toen ze ziek was verloor ze op een dag voor korte tijd het bewustzijn. We liepen naar haar toe, maar spoedig kwam ze weer bij kennis, zag ons beiden, mijn broer en mij, bij haar staan en zei ons half vragend: “Waar was ik?”

Toen zij zag dat wij door droefheid overweldigd waren, zei ze: “Begraaf je moeder maar hier”. Ik zweeg en bedwong mijn tranen. Maar mijn broer liet in zijn woorden merken, dat hij liever zou zien, dat zij niet in den vreemde, maar in haar vaderland zou sterven. Toen zij dit  hoorde keek zij hem angstig en verwijtend aan om zulke gedachten. Zij wendde zich tot mij en zei: “Zie eens wat hij zegt”. En daarna tot ons beiden: “Legt dit lichaam neer waar gij wilt: laat dit voor jullie geen zorg zijn; ik vraag alleen  dit, dat jullie mij bij het altaar van de Heer zult gedenken, wáár jullie ook mogen zijn”. Toen zij ons haar mening hierover, zo goed ze nog kon, had gezegd, zweeg zij en met het verergeren van haar ziekte verzwakte zij meer en meer.

(Lib. 9,10-11: CSEL 33, 215-219)

In de opgang naar het feest van onze Heilige Regelvader Augustinus vieren we vandaag het feest van zijn moeder, Sint Monica

Zonder de H. Monica en haar onversaagde gebedsvolharding voor de bekering van haar befaamde, welsprekende zoon Augustinus, die ketterijen interessanter vond, hadden we morgen en vermoedelijk ook vandaag niets te vieren.

De geschiedenis van de Kerk is vol van heilige vrouwen die door hun onversaagdheid de geschiedenis een andere wending waren. Van dit soort vrouwen is de H. Monica een zeer sprekend voorbeeld.

Monica werd in Thagaste geboren in een Berbers gezin. Ze werd christelijk opgevoed en trouwde een oudere, heidense man met de naam Patricius. Hij was een man met veel energie, maar ook driftig en overspelig. Volgens Augustinus sloeg hij Monica vaak. Ook haar schoonmoeder keerde zich tegen haar en veroorzaakte vele problemen.

Monica daarentegen ging dagelijks naar de kerk en probeerde geduldig te zijn. Zij zei vaak tegen andere vrouwen die slechte huwelijken hadden: "Als je je tong in bedwang kunt houden, wordt niet alleen de kans om geslagen te worden minder, maar kun je misschien uiteindelijk je man verbeteren." Uiteindelijk lukte het haar om haar schoonmoeder voor zich te winnen, de agressie van haar man te kalmeren en hem zelfs te bekeren tot het christendom.

Monica had drie kinderen. Augustinus maakte haar erg blij met zijn succes als leerling en later leraar, maar ze was niet zo blij met zijn losbandigheid. Haar zoon leefde met zijn maîtresse en was aanhanger van het manicheïsme. Zij vroeg een bisschop, de H. Ambrosius, om in gesprek te gaan met Augustinus om hem zo van het manicheïsme af te brengen. Deze bisschop weigerde echter. Toen Monica bleef aandringen verzuchtte hij: "Het is onmogelijk dat zoveel tranen om een zoon voor niets zijn." Op 28-jarige leeftijd kwam Augustinus tot inkeer en hij werd overtuigd christen, zoals te lezen is in zijn Bekentenissen.

Toen haar man overleden was, ging Monica bij Augustinus in Italië wonen en op ongeveer 55-jarige leeftijd overleed ze in Ostia.

Saint Monica "The mother of one of the most influential Christians of all times"

About 331 AD in North Africa, a baby girl was born who would become the mother of one of the most influential Christians of all times. Monica was often a great peacemaker between people who were at odds. In healing discords or disputes, she never repeated the evil, bitterness or hatred which one side might express against the other. She also sought to help and minister to those who were teachers or pastors of the church.

Though the wife of a non-Christian, Monica prayed that her family might eventually all come to Christ. She attempted to bring her children up in the ways of the Lord, and it pained her to see them stray from the truth she had taught them. Her most promising son, Augustine, was given an excellent education, and Monica hoped this might be a means of his more fully reaching God. Augustine ignored his mother's warnings against youthful lusts and pursued a life of self-gratification and immorality while continuing his classical education. He lived with a woman not his wife and fathered a child. Monica didn't have the words to convince her son of the truth of Christianity, but she determined never to stop praying that he would turn to God.

See Diane Severance, Ph.D. "Augustine Couldn't Outrun Mother's Prayers"