Christus ontvangt brood en
wijn voor de H. Eucharistie
Moge Uw kracht voltooien wat wij in dit mysterie
vieren
I n l e i d i n g
In het Gebed over de gaven van deze zondag horen we
een elementaire notie van de Romeinse liturgie van de H. Eucharistie: : Moge
deze heilige offergave met kracht voltooien hetgeen in mysterie geschiedt:
Jezus Christus komt Zelf in de H. Eucharistie tegenwoordig, moge Hij ook in
zijn goedertierenheid zijn belofte aan ons vervullen.
Ook
al wordt niet expliciet gesproken over een heilige uitwisseling, niettemin staat deze gedachte op de
achtergrond van de oratie. Onze heilige offergaven liggen op de altaar en wij
bidden om de zegen die zij beloven. De offergaven worden Lichaam en Bloed van
onze Heer Jezus Christus onder de gedaanten van brood en wijn, het offer van
het Nieuwe Verbond. De ‘heilbrengende zegen’ (benedictionem salutarem) is het
liefdevolle antwoord van God op de liefde van zijn Zoon en zijn broeders, dat
in de Heilige Eucharistie in het licht wordt gesteld.
De
slotzin van de oratie concretiseert de bede om de zegen: wat de heilige gaven
in het eucharistisch Mysterie uitwerken, dat mogen zij in de kracht van de
Heilige Geest tot voltooiing brengen. Onder het teken van de offergaven
bewerken deze de deelname aan het eenmalige Offer van Christus, en wanneer de
Heer deze aanvaard en geconsacreerd heeft, bewerken zij als spijs het eeuwige
leven, zoals Christus heeft beloofd: “Als iemand van dit brood eet, zal hij
leven in eeuwigheid. Het brood dat Ik zal geven, is mijn vlees ten bate van het
leven der wereld” (Jo 6, 51). Beide, zo bidt de oratie, mogen krachtvol tot
vervulling worden gebracht. De overgave in dit offer moge tot een overgave voor altijd worden bij de voleinding
van de wereld. Als teken van spijziging en leven verlenen zij ons in dit leven
onze heiliging en innige vereniging met Christus en hierna de onsterfelijkheid,
het eeuwige leven in en bij God.
T
e k s t
Missale
Romanum – 1970
Benedictionem
nobis, Domine, conferat salutarem sacra semper oblatio,
ut, quod agit
mysterio, virtute perficiat.
Altaarmissaal
Nederlandse Kerkprovincie – 1979
Heer, laat dit heilig offer ons voortdurend
tot zegen en heil zijn;
Werkvertaling
Moge het heilig
Offer, Heer, ons steeds uw heilzame zegen schenken,
opdat het [Offer]
door uw kracht voltooit, wat het in het mysterie bewerkstelligt.
L i t u r g i s c h e a n t e c e d e n t e n
De brontekst van deze oratie is identiek is aan de Secreta van de 2e
zondag na Pasen in het Missale Romanum 1962, 81.
Deze wordt met een kleine variant – de positie van nobis achter Domine - reeds aangetroffen in het
Sacramentarium Gelasianum Vetus (Vat. Reg. lat. 316, 1e helft van de
8e eeuw), 543 en is sindsdien in vele manuscripten verspreid over het Europese
vasteland en de Angelsaksische eilanden.
(E. Moeller, J.M. Clément en B.
Coppieters ’t Wallant, Corpus Orationum, I, A-C, Brepols, Turnhout 1992, nr. 499,
p. 257-258)
S t r u c t u u r a
n a l y s e e n s t i j l f i g u r e n
1. Benedictionem nobis,
Domine, conferat salutarem sacra semper oblatio,
2a. ut, 3. quod
agit mysterio, 2b. virtute perficiat.
Het
Gebed over de gaven – in compact en fraai liturgisch Latijn - bestaat uit één
enkele zin, opgebouwd uit een hoofdzin (r. 1) die een eerste bede bevat en
derhalve coniunctief van karakter is (conferat, coniunctivus optativus),
gevolgd door een finale/doelaanwijzende resp. consecutieve/gevolgaanduidende
bijzin, ingeleid door het voegwoord ut (2a) die een tweede bede behelst
(perficiat, coniunctivus optativus) (2a) en waarin een afhankelijke bijzin in
de indicativus (quod agit) (r. 3) is ingebouwd, welke verwijst naar de
geloofswaarheid en essentie van de H. Eucharistie: het mysterie waarbij figura transit in veritatem, de
voorafbeelding heeft plaatsgemaakt voor de waarheid, de oude offerritus tot
vervulling is gekomen en door de gave van de liefde van Gods Zoon voor altijd
is overtroffen.
Ad 1
Conferat,
moge hij/zij/het bijdragen tot – prædicaat in de coniunctivus præsentis activi
van het verbum conferre, -tuli,- latum met betekenissen 1. bijeendragen, dragen
2. bijdragen tot 3. vergelijken 4. overwegen, 5. zich aansluiten bij.
Sacra oblatio, het heilige offer, subject
van het prædicaat in twee congruerende nominativusvormen van het substantivum
oblatio, - onis en het adiectivum sacer, sacra, sacrum, een hyperbaton vormend
door de uiteenplaatsing vanwege het bijwoord semper.
Domine [o] Heer, - anaklese van Dominus in
de vocativusvorm.
Semper, altijd, steeds, - bijwoordelijke
bepaling van tijd.
Nobis, aan/voor ons, - bijwoordelijke
bepaling in de dativusvorm van het pronomen personale nos (dativus commodi, van
voordeel)
Benedictionem salutarem, heilzame zegen –
object van het prædicaat in twee congruerende accusativusvormen, wederom
samengesteld uit een substantivum benedictio, - onis en een adiectivum salutaris,
-e, heilzaam, reddend, in een volgend hyperbaton uiteengeplaatst.
Door de nominativus - en accusativusvormen
van de substantivi en adiectivi van deze zin sacra oblatio en benedictionem
salutarem onder elkaar te plaatsen merkt men een kruisstelling (chiasme) op.
Voorts vormt de woordentrits ‘salutarem sacra semper’ een fraaie, klankrijke
alliteratie.
Ad 2a-2b
Finale/consecutieve bijzin, ingeleid door
het voegwoord ut, met het prædicaat perficiat in de 3e pers.
enkelvoud præsentis activi van de coniunctivus vanwege het wens-,
gebedskarakter; moge het verwezenlijken. Het bijbehorende subject, hier
verzwegen, is oblatio van regel 3.
Virtute, door/met de kracht, -
bijwoordelijke bepaling bij het prædicaat in de ablativusvorm van virtus, -
tutis f. : ablativus causæ.
Voor de betekenissen van virtus zie verder
beneden.
Ad 3
quod agit mysterio, wat het in het mysterie
bewerkstelligt - . Afhankelijke bijzin met
prædicaat agit in de indicativus in de 3e
pers. enkelvoud præsentis activi van agere, -egi, actum, omdat het om een voor
christenen feitelijke geloofswaarheid gaat.
Quod,
wat, hetgeeen – reflexivumvorm van qui, quæ, quod dat refereert naar het
verzwegen id in het zinsdeel ut, […] virtute perficiat (r. 2a-2b): opdat het
[Offer] door uw
kracht [dat] voltooit, wat het [Offer] in het mysterie bewerkstelligt.
Mysterio,
door/met, ‘in’, ‘onder’, bijwoordelijke bepaling bij agit in de ablativusvorm
van mysterium, - i, n. : ablativus modi die de wijze waarop aanduidt.
Wanneer men de tekstparen agit mysterio en
virtute perficiat onder elkaar plaatst vindt men een tweede kruisstelling gevormd
door de werkwoordsvormen agit – perficiat en de substantivi mysterio en
virtute.
V o c a b u l a r i u m
Conferre,
- tuli, - latum. We kennen vele van dit verbum afgeleide uitdrukkingen,
bijvoorbeeld conferentie: voordracht op grond van bijeengebrachte stof; de
afkorting cfr van de coniuntivusvorm 'conferatur'
wat betekent 'het worde vergeleken met'. Ook het Franse cf, 'confer' is daarvan afgeleid`; collatie:
o.a. 1. de vergelijking van een kopie met een origineel in de literatuur; 2.
collatierecht: recht van benoeming van een geestelijke en 3. in de monastieke
wereld: de bijeengebrachte stof voor geestelijke gesprekken (collatieboeken),
ook gebruikt lezing bij de sobere maaltijd op vrijdag en andere vastendagen. Zo
kreeg genoemde ‘sobere maaltijd’ ook zelf de naam van collatie, waaraan de
zegen bij het tafelgebed nog herinnert: ‘Collationem servorum suorum benedicat
Christus Rex angelorum’ – Moge Christus, de Koning van de engelen, deze
collatie van zijn dienaren zegenen.
Perficere, perfeci,
perfectum: gereedmaken, voleinden,tot stand brengen, verwezenlijken. Van het
participium perfecti passivi zijn de “Nederlandse” begrippen perfect en
perfectie afgeleid. De tweede vorm van de stamtijden der werkwoorden in het
Latijn, in dit geval perfeci, wordt het perfectum genoemd, de voltooid
tegenwoordige tijd.
Virtus, -utis f.
heeft een rijk scala aan betekenissen: 1. manhaftigheid, dapperheid, moed,
standvastigheid 2. voortreffelijkheid, deugdelijkheid 3. deugd, deugdzaamheid
4. kracht, macht, werkdadigheid 5. wilskracht, vastberadenheid 6. meestal
pl.: strijdkrachten, troepen, legerschaar 7. wonderkracht, en pl.: wonderdaden,
wonderwerken 8. muur, stadsmuur 9. vermogen 10. troon 11. Virtutes, um pl., de
Krachten (een van de Engelenkoren).
In de klassieke betekenis had het woord virtus in
het gewone spraakgebruik een dynamische betekenis, inb de zin van miraculeuze
of magische kracht, welk begrip zich, hiervan afgeleid, ontwikkelde tot moed,
durf.
In het christelijk Latijn staat virtus voor de
bovennatuurlijke kracht van God die tot uitdrukking komt in wonderbaarlijke
effecten.
De kracht van God staat in schril contrast tot de
menselijke fysieke zwakte, bijvoorbeeld: ‘auxilii tui super infirmos famulos
tuos ostende virtutem’ – toon de kracht van uw bijstand aan uw dienaars die
ziek zijn (MR 1970, 817: misformulier voor de zieken, postcommunio).
De kracht van God staat opnieuw in groot contrast
met morele zwakheid, zoals aan de orde gesteld in het Gebed over de gelovigen
(Super populum) op vrijdag na de 4e zondag van de Vasten (MR 1962):
‘Qui infirmitatis nostræ conscii, de tua virtute confidimus’- In het besef van onze zwakheid, vertrouwen wij
op uw kracht.
Het begrip virtus is nauw verbonden met God Zelf.
Virtus is een geschikt begrip om tot uitdrukking te brengen dat de innerlijke
werkzaamheid van de cultische handeling van goddelijke natuur is.
Die ‘virtus operans’, werkzame en heiligende
kracht, die in de Consecratie de offergaven tot Lichaam en Bloed maakt van
Jezus Christus onze Heer wordt gewoonlijk toegeschreven aan de Heilige Geest.
In het 2e Eucharistische Gebed wordt
deze omschreven als ‘Hæc dona Spiritus tui rore sanctifica’, heilig deze
gaven met de dauw van uw Heilige Geest.
In het 3e Eucharistische Gebed als
werkdadige kracht: ‘quia per Filium Dominum Iesum Christum Spiritus Sancti operante
virtute vivificas et sanctifices universa…’ want door Jezus Christus, uw
Zoon, onze Heer, maakt gij alles levend en heilig; en: ‘…deprecamur, ut hæc
munera, quæ tibi sacranda detulimus, eodem Spiritu sanctificare digneris’ -
vragen wij U deze te heiligen door uw Geest. Even verder: als de Kracht die
eenheid bewerkt: ‘“.. Spiritu eius Sancti repleti, unum corpus et unus spiritus
inveniamur in Christo’, opdat wij, vervuld van zijn Heilige Geest, als één
lichaam en één geest bevonden worden in Christus.
In het 4e Eucharistische Gebed wordt
gerefereerd aan de Menswording van Christus: ‘… incarnatus de Spiritu Sancto’, - Hij is mens geworden
door de Heilige Geest; aan de zending van de H. Geest: ‘…misit Spiritum
Sanctum..qui opus suum in mundo perficiens, omnem sanctificatuionem
complereret’ – zond Hij de Heilige Geest om zijn werk iun deze wereld te voltooien:
onze heiligmaking ten einde toe. Vervolgens in het gebed ‘Respice, Domine…’; ‘…
in unum corpus a Sancto Spiritu congregati’ – door uw Heilige Geest tot één lichaam
woirden verzameld; en ook in het Gebed ‘Domine Iesu Christe’vlak voor de
H.Communie: ‘…qui ex voluntate Patris, cooperante Spiritu Sancto..’- die op
grond van de wil van de Vader met medewerking van de Heilige Geest.
C o m m e n t a a
r
In
de vertaling van het Nederlandse Altaarmissaal is helaas het afgeleid verband
tussen de twee bedes verloren gegaan. In de Latijnse brontekst wordt de zegen
die over het Offer wordt gevraagd verbijzonderd zodanig dat de H. Eucharistie
hier en nu uiteindelijk aan het einde der tijden door de kracht van de Heilige
Geest haar voltooiing zal vinden.
Het
sacramentele Offer van de Eucharistie is niet alleen een gebeurtenis hier en nu,
maar het uiteindelijke doel van de
universele heilsgeschiedenis: Christus heri, hodie et in sæculum, Christus,
gisteren, vandaag en in eeuwigheid.
“Heer Jezus, wij verkondigen uw dood en wij
belijden tot gij wederkeert, dat Gij verrezen zijt” (Mortem tuam annuntiamus,
Domine, et tuam resurrectionem confitemur, donec venias). In deze tekst, de
meest bekende acclamatie na de Consecratie, wordt de verbinding gelegd tussen
het H. Misoffer hier en nu en het universele Offer van Christus. Met deze
acclamatie bevestigen de gelovigen niet alleen hun geloof in de daadwerkelijke
tegenwoordigheid van Christus in de Eucharistische Gedaanten maar ook hun
geloof dat Christus, Heer en Meester is
van alle tijden en van alle plaatsen, die hij zal voltooien en met zich
verenigen aan het einde der tijden, waarvan hij alleen dag en uur kent.
De Kerk vraagt dat hetgeen de Eucharistie
in het heden geeft, het heden mag heiligen voor altijd, en dat dit mag strekken
tot verlossing in alle tijden.
De
H. Mis is de dagelijkse commemoratie (gedachtenis) van het Paasmysterie in zijn
Eucharistische Aanbidding van God. Dit komt treffend tot uitdrukking in de
helaas weinig gebruikte derde acclamatie die het MR 1970 geeft na de
Consecratie: ‘Salvator mundi, salva nos, qui per crucem et resurrectionem tuam
liberasti nos’- Redder van de wereld, bevrijd ons, Gij die ons hebt verlost
door uw kruis en verrijzenis. Dit perspectief onderstreept de visie op de H. Eucharistie
als ‘sacrificum laudis’ – Offer van lof.
De
H. Eucharistie bevat en drukt alle vormen van gebed uit: zij is ‘de zuivere
offerande’ van het hele Lichaam van Christus ‘tot glorie van zijn Naam’ (vgl.
Mal 1, 11); zij is volgens de tradities van het Oosten en het Westen ‘hèt offer
van lofprijzing’ (cf KKK 2643).
Als
wij bidden met de juiste houding, in het bijzonder tijdens de H. Mis, voor het
offeraltaar, hoopvol gekeerd naar het liturgische Oosten, met de priester als
bemiddelaar, vult Christus aan wat wij zelf niet kunnen (mysterium en virtus). Hij
neemt ons hart, onze geest, stem en gebaren en maakt deze tot de Zijne, zodat
ze worden gebracht bij de troon van de barmhartige Vader.
Sint Augustinus (+430) zegt dat “Jezus voor
ons bidt als onze Priester, in ons bidt als ons Hoofd en door ons aanbeden
wordt als onze God. Laten wij daaarom onze stem erkennen in Hem en die van Hem
in ons” (Enarr. in Ps 85, 1).
De H. Mis is geheel betrokken op wat
Christus voor ons doet. De H. Mis is een sacramentele handeling waarin God de
voornaamste Actor (handelende partij) is. Door ons Doopsel nemen we actief deel
aan Zijn gewijde handeling. Christus is het hoofd, wij zijn het Lichaam. Hij
neemt onze stemmen en maakt die tot de Zijne. Onze handelingen worden de Zijne.
We moeten daarom nooit misbruik maken van
de liturgie en die dus niet aanpassen aan onze voorkeuren van dat moment.
Op grond van het gezag van Christus geeft
de Kerk ons de H. Eucharistie. Alleen de Kerk voorziet in de juiste gebeden en
rubrieken (voorschriften),
Als wij bidden zoals de H. Kerk dat
voorschrift, als wij onze wil richten naar de wil van de Kerk, klinken onze
aardse stemmen in één koor met de hemelse stemmen en die van de Kerk, stem van
de Verrezen Christus.
